Династијата Арпади (, ) е средновековна владетелска династија што го основала и владеела со Унгарското кралство од крајот на IX век до почетокот на XIV век. Таа го носи името по својот предок Арпад (Árpád), водач на маџарските племиња што го населиле Карпатскиот басен. Династијата е една од најзначајните во средноевропската историја и ја поставила основата на унгарската државност.

Потекло и доселување Маџарите (Унгарци) биле номадски народ од уралско потекло што во VIII–IX век се движеле низ источноевропските степи. Под водство на Арпад (починал околу 907), околу 895–896 година тие го преминале Карпатите и го населиле просторот на денешна Унгарија, Словачка и делови од Романија, Србија и Австрија. Оваа миграција, позната како Honfoglalás („освојување на татковината“), го означила почетокот на постојаното унгарско присуство во Средна Европа.

Арпад бил избран за врховен водач (кнез) на конфедерацијата на седумте маџарски племиња. Неговите потомци продолжиле да владеат како кнезови, а подоцна како кралеви.

Христијанизација и основање на кралството Клучна пресвртница настанала под владеењето на Стефан I (István I, владеел 997–1038), внук на Арпад. Тој го прифатил западното (католичко) христијанство, ги уништил преостанатите пагански центри и го организирал кралството според западноевропскиот феудален модел. Во 1000 или 1001 година бил крунисан за прв крал на Унгарија со круна испратена од папата Силвестер II. Стефан I е прогласен за светец и се смета за основач на унгарската христијанска држава.

Неговите наследници продолжиле со консолидација на кралската власт, борба против внатрешни бунтови и надворешни закани (особено од Светото Римско Царство, Византија и подоцна од Монголите).

Поважни владетели

Ладислав I (László I, 1077–1095) – проширил ја територијата, вовел закони и бил прогласен за светец.

Коломан (Kálmán, 1095–1116) – образован владетел што ја анектирал Хрватска (1102) и ја воспоставил персоналната унија меѓу Унгарија и Хрватска. Бела III (Béla III, 1172–1196) – еден од најмоќните кралеви; под негово владеење Унгарија достигнала економски и културен врв. Андреј II (András II, 1205–1235) – ја издал Златната була (1222), документ што ги ограничувал кралските права и ги штител привилегиите на благородништвото. Бела IV (Béla IV, 1235–1270) – владеел за време на монголската инвазија (1241–1242), што скоро ја уништила земјата; по повлекувањето на Монголите ја обновил Унгарија со изградба на камени тврдини и населување на нови доселеници. Андреј III (András III, 1290–1301) – последен крал од династијата Арпади. Со неговата смрт без машки наследник династијата изумрела по машка линија.

Крај на династијата и наследство По смртта на Андреј III во 1301 година настанала борба за престолот. Престолот го презеле странски династии (прво Анжујците од Неапол, потоа Луксембурзите, Јагелонците и Хабсбурзите), но сите подоцнежни унгарски кралеви се повикувале на легитимитетот што потекнувал од Арпадите.

Династијата оставила траен белег врз унгарската државност, право, црковна организација и култура. Многу од нејзините кралеви се почитуваат како светци (Стефан I, Емерик, Ладислав I, Елизабета и други). Арпадовскиот грб (со сребрени и црвени ленти) останал дел од унгарскиот државен грб до денес.

Категорија:Арпади