Старогрчката уметност е период на грчката уметност од 9 век п.н.е. (периодот на Античка Грција) во областите каде што живееле Хелените. Културата на античка Грција мини|Херакле и Атена, страна со црни фигури на стомачеста амфора од Сликарот на Андокид, околу 520/510 г. п.н.е. Грците, или Хелените, како што се нарекувале себеси, не биле еден голем народ, туку низа племиња, поврзани преку Егејското Море, кои имале сличен јазик (т.н. Линеарно Б писмо) и митологија (семоќни богови кои биле полни со доблести, но и човечки недостатоци). Помеѓу вториот и првиот милениум п.н.е., јонските и ахајските племиња се населиле на крајниот југ од Балканот. Подоцна им се придружиле Микенците и Дорците (населени главно на грчкото копно) и Јонците (само на брегот и островите на Егејското Море), а подоцна и Спартанците, Тебанците, Атињаните, Коринтјаните итн. Сите заедно се нарекуваат Хелени. Подоцна ги усвоиле имињата Грци и грчки народ од Римјаните, кои ги нарекувале сите Хелени по името на едно племе.

Во 7 век п.н.е. започнал бавниот развој на архајскиот стил, чиј пример е стилот на црни фигури во вазното сликарство. Периодот околу 500 г. п.н.е., непосредно пред почетокот на Персиските војни (480–448 г. п.н.е.), вообичаено се смета за граница меѓу архајскиот и класичниот период, додека владеењето на Александар Македонски (336–323 г. п.н.е.) се зема како пределница меѓу класичниот и хеленистичкиот период. Од одреден момент во I век п.н.е. па натаму, се користи терминот „грчко-римски“ или, пак, поспецифични локални термини за источниот грчки свет. Грчката уметност вклучува уметност создадена на грчкото копно, Јонските острови, Мала Азија и Јужна Италија. Со текот на времето, јужниот Балкан станал тесен за нив, па тие веќе во 8 век, тие почнале да основаат колонии низ целиот Медитеран (Сицилија, Италија, Шпанија, Мала Азија, па дури и Далмација). На териториите на нејзините колонии , грчката цивилизација продолжила да цвета, понекогаш дури и поуспешно отколку во некои делови од самата Грција.

Историјата на античката грчка грнчарија стилски е поделена на пет периоди:

Протогеометриски: од околу 1050 година п.н.е. Геометриски: од околу 900 година п.н.е. Доцногеометриски или Архајски: од околу 750 година п.н.е. Црнофигурален: од почетокот на 7 век п.н.е. Црвенофигурален: од околу 530 година п.н.е.

Геометриски стил Во текот на 12-ти. до 7. век п.н.е. П.н.е. (т.н. мрачен век на Грција) распаѓањето на критското и микенско наследство продолжува, а уметничките активности речиси престануваат. Во исто време, грчката цивилизација се формирала и полека се обликувала. Секоја заедница развила свој центар, кој прераснал во град-држава (полис) управуван од совет на побогати старешини. Со векови, уметноста не нашла значаен израз, со исклучок на керамиката, која во секој случај е поврзана со практична употреба. Создадени се безброј видови вазни со различни форми, од кои некои сè уште служат како урни за складирање на пепелта на починатите. Грците почнале да ги сликаат своите вазни со сите геометриски форми што ни се познати: спирали, розети, плетенки, меандри, триаголници, кругови, свастики - распоредени во хоризонтални ленти (како во микенскиот стил на Палас). Таквата декорација ја нарекуваме геометриски стил. Подоцна, чистата геометрија е напуштена и се појавува човечката фигура, но сепак во строга геометриска форма (како во вазната од Дипилон).

Керамика од 6 век има препознатливи органски линии на декорација и фигури што потсетуваат на источната уметност.

Затоа ја нарекуваме оваа керамика - ориентален стил. Ова е најчестата грнчарија во архајскиот период. Архаичен период Архитектура Главната форма на грчката архитектура е храмот, кој се развива од микенскиот мегарон - централен правоаголен простор со столбови. Од дрвената „куќа“ каде што била сместена скулптурата на божеството, постепено била изградена монументална камена градба на скалеста платформа (стилобат), со правоаголна основа. Наосот или светилиштето е основниот централен простор на грчки храм, врамен со камени ѕидови, пред наосот стојат столбови (прво два, а подоцна четири) кои го потпираат архитравот на преткомората (анта), на архитравот се потпира дрвен покрив на две рамнини поплочени со тулени ќерамиди, кој сè уште се користи на куќите денес. Подоцна, храмовите станувале сè побогати, т.е. Претсобја со столбови биле додадени зад главниот брод, а подоцна и околу целиот храм.

Со тесни и темни светилишта и јасна и отворена фасада со ритам на бројни столбови, грчкиот храм е повеќе надворешна отколку внатрешна архитектура. Храмовите може да варираат во зависност од големината на зградата или регионалните преференции, но нивните основни карактеристики се толку слични што е соодветно да се гледаат на генерализирана „типична“ основа. Ова единство на грчки храмови се нарекува ред, а редовите се разликуваат по нивната комбинација на елементи на основата (стилобат), потпорите (ѕидови и столбови) и товарот (архитектонски и покривен). Најстариот грчки стил е дорскиот ред, кој целосно се развил дури во класичниот период. Скулптура Освен што ги истакнувале деловите од архитектурата со светли бои, тие поставиле и бројни релјефи и скулптури, а со текот на времето декорацијата станувала сè побогата. Калканот е триаголниот дел од храмот над архитравот на фасадата кој е целосно исполнет со пластика. Дури и во најстарите фронтонски триаголници, поединечните скулптури се поставуваат една до друга за да создадат уникатна приказна, а секоја скулптура е обликувана во позиција што одговара на местото на кое ќе биде поставена.

За време на архаичниот период, египетската уметност извршила директно влијание врз грчката скулптура: раце држени блиску до телото, стилизирани фризури, тесна облека нагласена со плитки засеци. Поради стравот на скулпторите од кршење на каменот, плитко изрезбаните скулптури изгледаа екстремно вкочанети. Но, за разлика од Египќаните, Грците не ги стилизирале телата на своите „божества“, туку сакале да ги прикажат човечките мускули и коски што е можно пореално. Тие исто така постигнуваат вистински напредок со храбро создавање шуплини меѓу екстремитетите - на египетските фигури никогаш нема шуплини.

Карактеристични статуи од овој период се Куросите и Корите. Куросот е прототип на гол млад човек во стоечка положба со целосно испружени раце и се смета дека го претставува богот Аполон. Кора е женски пандан на Курос, секогаш млада и облечена, во стоечка положба и понекогаш држи овошје или некаков подарок во раката. Тие се замислени на границата, ниту луѓе ниту богови, и веројатно станува збор за идејата за физичко совршенство и виталност. Усните им се растегнати во лажна насмевка (искривена линија на усните, но без подигнување на јаболчниците на образите) - т.н. архаична насмевка . Сликање Во сликарството на керамиката, геометриската орнаментација полека се губи, а основна тема станува митологијата, легендите и сцените од секојдневниот живот. Се појавуваат два стила:

црни фигури на црвена позадина (7 век п.н.е.) и црвени фигури на темна позадина (6 век п.н.е.)

Ликовите се нужно во профил и се успешна мешавина од античка грчка геометрија и ориентални органски ликови. Класичен период По грчко-персиските војни (← 490 - ← 479) , Атина го презела водството во Грчкиот сојуз, кој имал убедливо најголема флота и одбраната на Грција се потпирала на неа. Флотата, исто така, придонела за економски развој, што пак овозможило голема градежна програма во Атина. И покрај развиената политичка мисла (демократија), ропскиот систем сè уште бил зачуван во Атина.

Во 5 век било и времето на најдолготрајното литературно творештво (Софокле, Еврипид и Аристофан), првиот историчар Херодот и многу филозофи (софисти) и реторичари. Државите на Пелопонезскиот Полуостров, особено Спарта, гледале закана во растечката моќ на Атина. Ривалството на градовите го поттикнало развојот на идеи, но по неколку отворени конфликти пред 431г. п.н.е. Спарта и објавила војна на Атина. Пелопонеската војна завршила само 27 години подоцна со поразот на Атина и претставувало катастрофа од која Грција никогаш не се опоравила.

Архитектура Грчките градови обично биле утврдени и имале посебен општествен центар околу главниот плоштад во долината(агора) од религиозниот центар што се развивал од поранешната тврдина на ридот (акропола ). Агората во Атина е неправилен четириаголен плоштад опкружен со низа згради со различни функции (стоа) за собирање граѓани, градско собрание во форма на театар, пазар, судница и храмови) кои се распоредени по должината на теренот.

Акрополот се наоѓа на рид каде што имало утврден град во микенската ера. Сите градби изградени на Акропол датираат од 5 век п.н.е. а најдобро зачувани се Партенон, Ерехтеон, Храмот на божицата Ника и церемонијалниот влез. До Акрополот се влегувало преку монументален влез - Пропилеите. Архитектот Мнесикле успешно го решил проблемот на стрмниот терен со изградба на широки скалишта помеѓу два ѕида, модифицирани како дорски храм.

Целиот храм е направен од камени блокови кои се спојуваат без никакво врзивно средство, каде што е потребно. Блоковите биле поврзани со метални навртки. Кровот бил на две косини и бил покриен со ќерамиди направени од црвена хорнбленда (гредички), а за таваните биле користени и дрвени греди.

Грчките куќи биле градени како микенските мегарони, со поделба на две простории: главната за главата на куќата и гостите, и споредна за жената и децата (што ни кажува за патријархалната структура на семејството). Некои куќи имаат и отворен двор, опкружен со столбови кои формираат покриен премин (перистил).

Скулптура До втората половина на 5 век п.н.е., грчките скулптори постигнале совршено мајсторство во резбањето на камен. Општата тенденција на грчката скулптура било идеализација, која го достигнала својот врв во класичната ера. Оваа целосна идеализација довела до тоа сите грчки статуи да бидат високи, тенки и совршено пропорционални.

Сликање Во керамичкото сликарство, покрај рамните, стилизирани, црвени фигури на црна позадина, постојат и целосно бели погребни лекити со флуидни цртежи на задебелени линии.

Хеленистички период

Хеленистичкиот период започнува 336г.п.н.е. кога Филип Македонски, кој ја обединил Грција под жезолот на монархијата, бил наследен од неговиот син Александар Македонски (336 г. п.н.е. до 323 г. п.н.е.) , кој повторно за кратко време, ја проширил својата империја, а со тоа и грчката култура, низ Персиската Империја на исток, сè до Индија. По неговата смрт империјата е поделена на Антигонидна Македонија, Селевкидска Азија и Птоломејски Египет, кои оттогаш се во војна сè додека Рим не ја преземе контролата врз овие области (Египет паѓа под власта на Октавијан во Битката кај Акциум. Грчките источни градови-држави ( Пергам, Ефес, Халикарнас, Родос) и новооснованите градови (Антиохија, Селевкија и Александрија) станале центри на хеленистичката култура

Последната фаза од грчката култура - хеленизам (грчки: hellenismós = придржување кон грчкиот јазик и обичаи) многумина ја нарекуваат и декадентен крај на грчкиот циклус поради преголемата димензионираност во архитектурата и преамбициозноста во скулптурата. Но тоа е тесен поглед на богатата и разновидна уметност.

Скулптура Хеленистичката скулптура е препознатлива или по својата слоевита и сложена композиција, по своето силно нагласено движење или по длабоката површинска обработка што создава голем контраст помеѓу осветлените делови и сенките, што го засилува немирот содржан во скулптурата и возбудата што ја пренесува на гледачот. Човекот е мерка за нештата. Канон со идеални пропорции 1:7.

Литература

Класични периоди на антиката, Отокар Кершовани, Опатија, 1987 година. година Џина Пишел, Општа историја на уметност 1. , Младина, Загреб, 1975. година Повеќе автори, Општа историја на уметноста, Мозаик Књига, Загреб, 2003 година. година Радован Иванчевиќ, Стилови на периодот живот II. , Профил, Загреб, 2001. година Антун Караман, Општа историја на уметноста, Школска књига, Загреб, 2004 г.