Palazzo Pitteri w Trieście (także Palazzo Plenario-Pitteri) – zabytkowy pałac położony przy Piazza Unità d’Italia w Trieście. Został wzniesiony w 1780 roku według projektu pochodzącego z Karnic architekta Ulderica Mora na zlecenie kupca Domenica Plenaria. Jest najstarszym zachowanym budynkiem tworzącym zabudowę placu.
Pałac znajduje się w południowo-wschodniej części placu, pomiędzy ratuszem a Grand Hotelem Duchi d’Aosta. Jego główna fasada zachowała zasadniczy wygląd nadany jej pod koniec XVIII wieku i łączy późnobarokową oraz rokokową dekorację z elementami zapowiadającymi architekturę neoklasycystyczną.
Historia Przed budową pałacu działkę zajmowały siedemnastowieczne domy rodziny Piccardi oraz Locanda Grande, przeznaczona dla podróżnych przybywających do Triestu. W 1780 roku Domenico Plenario zlecił Uldericowi Morowi zastąpienie wcześniejszej zabudowy reprezentacyjnym pałacem mieszkalnym przy ówczesnym Piazza San Pietro, nazywanym później Piazza Grande.
W 1801 roku budynek kupił Giovanni Iovovitz. W 1834 roku nieruchomość przeszła na własność Leopolda Pitteriego, od którego nazwiska pochodzi używana współcześnie nazwa pałacu. Określenie Palazzo Plenario-Pitteri zachowuje jednocześnie nazwiska pierwszego inwestora i późniejszego właściciela.
W 1810 roku w pomieszczeniach na parterze Domenico Rossetti de Scander utworzył pierwszą siedzibę Società di Minerva, stowarzyszenia zajmującego się wspieraniem działalności literackiej, naukowej i kulturalnej w Trieście. Instytucja należała do najstarszych stowarzyszeń kulturalnych działających w mieście w XIX wieku.
W 1880 roku Giuseppe Mander otworzył na parterze Caffè Flora. Lokal był uczęszczany m.in. przez śpiewaków chóru pobliskiego Teatro Verdi. Po 1918 roku jego nazwę zmieniono na Caffè Nazionale.
W 1937 roku przebudowano parter budynku, dostosowując go do funkcji usługowych. W 1982 roku pałac poddano kompleksowym pracom konserwatorskim prowadzonym przez pracownię Celli Tognon. Podczas remontu zachowano pierwotną osiemnastowieczną kompozycję fasady od strony Piazza Unità d’Italia.
W jednym z mieszkań pałacu ostatnie lata życia spędził triesteński pianista, kompozytor i dyrygent Lelio Luttazzi, który po długim pobycie poza miastem powrócił do Triestu.
Architektura Palazzo Pitteri ma pięć kondygnacji oraz symetryczną fasadę zwróconą ku Piazza Unità d’Italia. Kompozycja składa się z lekko wysuniętej części środkowej o pięciu osiach okiennych oraz dwóch bocznych partii, z których każda ma po trzy osie. Rozwiązanie to podkreśla centralną część budynku i nadaje elewacji regularny, reprezentacyjny charakter.
Parter i pierwsze piętro pokryto gładkim boniowaniem. Drugie i trzecie piętro, pełniące funkcję kondygnacji reprezentacyjnych, rozczłonkowano sześcioma pilastrami zakończonymi jońskimi kapitelami. Środkowe okna zwieńczono naprzemiennie trójkątnymi i półkolistymi naczółkami.
Centralne okno drugiego piętra otwiera się na niewielki balkon. Ponad nim umieszczono głęboką niszę z dekoracją heraldyczną. Fasada jest zwieńczona wydatnym gzymsem i zachowuje cechy późnego baroku wiedeńskiego, połączone z uporządkowaną kompozycją charakterystyczną dla wczesnego neoklasycyzmu.
W chwili powstania pałac był uznawany za przykład nowoczesnej architektury miejskiej. Jego fasada różni się od dziewiętnastowiecznych, znacznie bardziej monumentalnych gmachów otaczających plac, dzięki czemu pozostaje czytelnym świadectwem wcześniejszego etapu rozwoju Piazza Unità d’Italia.
Przypisy
Kategoria:Pałace w Trieście Kategoria:Zabytki Triestu Kategoria:Architektura barokowa we Włoszech Kategoria:Architektura rokokowa Kategoria:Budynki oddane do użytku w 1780