Teatro Verdi w Trieście (pełna nazwa włoska: Teatro Lirico Giuseppe Verdi di Trieste) – neoklasycystyczny teatr operowy w Trieście, położony pomiędzy Piazza Giuseppe Verdi a nabrzeżem Riva Tre Novembre. Został wzniesiony w latach 1798–1801 według projektów Giannantonia Selvy i Mattea Pertscha. Otwarty jako Teatro Nuovo, należy do najstarszych działających teatrów operowych we Włoszech.
Główna sala mieści około 1200 widzów. W budynku znajduje się również mniejsza Sala Victor de Sabata, określana tradycyjnie jako Ridotto, wykorzystywana do koncertów, spotkań i uroczystości; może pomieścić do 220 osób.
Historia Pomysł budowy nowego teatru przedstawił w 1795 roku kupiec i przedstawiciel Wielkiego Księstwa Toskanii w Trieście Giovanni Matteo Tommasini. Budynek miał zastąpić działający od połowy XVIII wieku Teatro di San Pietro, który nie odpowiadał już potrzebom rozwijającego się miasta portowego. Na lokalizację wybrano niezabudowany teren między handlowym centrum Triestu, Borgo Teresiano i ówczesnym Piazza Grande.
Projekt widowni i zasadniczego układu teatru przygotował Giannantonio Selva, autor Teatro La Fenice w Wenecji. Budowę i opracowanie zewnętrznych elewacji powierzono działającemu w Trieście Matteowi Pertschowi. Prace rozpoczęto w 1798 roku i zakończono wiosną 1801 roku.
Teatr zainaugurowano 21 kwietnia 1801 roku przedstawieniami oper Ginevra di Scozia Simona Mayra oraz Annibale in Capua Antonia Salieriego. Początkowo nosił nazwę Teatro Nuovo. W 1821 roku przemianowano go na Teatro Grande, a po przejęciu przez gminę Triest w 1861 roku na Teatro Comunale.
W XIX wieku teatr stał się główną sceną operową Triestu. Wprowadzano na nią utwory odnoszące sukcesy w innych teatrach włoskich i europejskich. Pierwszą operą Gioachina Rossiniego wystawioną w tym teatrze była w 1816 roku Włoszka w Algierze, pierwszą operą Gaetana Donizettiego – L’ajo nell’imbarazzo w 1826 roku, natomiast pierwszym dziełem Vincenza Belliniego – Pirat w 1831 roku.
Pierwszą operą Giuseppe Verdiego wystawioną w Trieście był Nabucco, zaprezentowany 11 stycznia 1843 roku. Dwie opery kompozytora miały w teatrze swoje prapremiery: Korsarz 25 października 1848 roku oraz Stiffelio 16 listopada 1850 roku. Przygotowaniem premiery Stiffelia kierował osobiście Verdi, a w przedstawieniu uczestniczyła Giuseppina Strepponi.
Po śmierci Verdiego 27 stycznia 1901 roku rada miejska nadała teatrowi jego imię. Decyzję podjęto kilka godzin po śmierci kompozytora; według materiałów instytucji był to pierwszy teatr na świecie nazwany imieniem Verdiego.
Przebudowy Pierwsze prace modernizacyjne przeprowadzono w latach 1819, 1834 i 1848. Obejmowały one przede wszystkim dekorację widowni, wyposażenie techniczne oraz dostosowanie budynku do rosnącej liczby widzów.
Największą dziewiętnastowieczną przebudowę przeprowadzono w latach 1881–1884. Kierował nią Eugenio Geiringer, który zaprojektował nową fasadę od strony morza, nawiązującą do kompozycji elewacji głównej. Powiększono również widownię, zwiększając liczbę miejsc z około 1400 do około 2000.
W 1889 roku oświetlenie gazowe zastąpiono elektrycznym. Kolejne większe prace przeprowadzono w 1950 roku, a w latach 1992–1997 budynek zamknięto w celu wykonania kompleksowej konserwacji, wzmocnienia konstrukcji i dostosowania do współczesnych przepisów bezpieczeństwa. Podczas tych prac podwyższono część budynku od strony morza.
W 2004 roku odrestaurowano mniejszą salę koncertową, której nadano imię urodzonego w Trieście dyrygenta Victora de Sabaty.
Architektura Budynek reprezentuje neoklasycyzm przełomu XVIII i XIX wieku. Jego układ przestrzenny i forma widowni nawiązują do mediolańskiego Teatro alla Scala, zaprojektowanego przez Giuseppe Piermariniego. Sala ma typowy dla włoskich teatrów operowych układ podkowiasty, z parterem oraz kilkoma kondygnacjami lóż.
Główna fasada od strony Piazza Giuseppe Verdi ma monumentalny portyk z półkolistymi arkadami wspartymi na filarach z kamienia istryjskiego. Powyżej znajduje się pas wielkiego porządku, z jońskimi pilastrami i półkolumnami rozmieszczonymi naprzemiennie z oknami.
Zwieńczenie fasady tworzy grupa rzeźbiarska przedstawiająca Apollina w towarzystwie personifikacji sztuki lirycznej i tragicznej. Na skrajach podstawy umieszczono figury Marsa oraz Plutona z Cerberem. Na kamiennych elementach fasady zachowały się ślady ostrzału z walk francusko-austriackich w 1813 roku.
Elewacja tylna, zwrócona ku morzu, została ukształtowana przez Eugenia Geiringera w latach 1882–1884. Architekt powtórzył w niej zasadnicze formy i podziały fasady od strony placu, dostosowując je do zmienionej skali budynku.
Działalność Teatr prowadzi działalność operową, baletową i koncertową. Funkcjonują przy nim stała orkiestra i chór, pracownie scenograficzne oraz pracownie kostiumów. Program obejmuje sezon operowy i baletowy, koncerty symfoniczne i kameralne, przedstawienia edukacyjne oraz przedsięwzięcia związane z tradycją operetkową Triestu.
Od 1996 roku działalnością instytucji zarządza Fondazione Teatro Lirico Giuseppe Verdi di Trieste, utworzona w wyniku przekształcenia państwowych i komunalnych instytucji operowych we włoskie fundacje lirico-sinfoniche. Budynek pozostaje własnością gminy Triest.
Z teatrem związani byli liczni dyrygenci i śpiewacy. Występowali w nim m.in. Herbert von Karajan, Leonard Bernstein, Sergiu Celibidache, Claudio Abbado, Riccardo Muti, Maria Callas, Renata Tebaldi, Beniamino Gigli, Franco Corelli, José Carreras i Raina Kabaivanska.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Teatry operowe we Włoszech Kategoria:Kultura w Trieście Kategoria:Zabytki Triestu Kategoria:Architektura neoklasycystyczna we Włoszech Kategoria:Budynki oddane do użytku w 1801 Kategoria:Giuseppe Verdi