Спіс франтоў узброеных сіл РСЧА (1941—1945)

У гэтым артыкуле прыведзены спіс франтоў узброеных сіл РСЧА, якія былі сфарміраваны ў Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі (РСЧА) Узброеных Сіл СССР падчас Другой сусветнай вайны (1941—1945).

Паводле слоўніка вайсковых тэрмінаў, фронт — аператыўна-стратэгічнае аб'яднанне ўзброеных сіл, якое ствараецца звычайна з пачаткам вайны. Фронт прызначаецца для рашэння аператыўна-стратэгічных задач на адным стратэгічным або некалькіх аперацыйных кірунках кантынентальнага тэатра ваенных дзеянняў.

У гады Другой сусветнай вайны ў сістэме кіравання савецкімі узброенымі сіламі найважнейшым звяном быў фронт. Як правіла, у яго ўваходзілі некалькі армій, а таксама, у залежнасці ад перыяду вайны, розныя механізаваныя, танкавыя, авіяцыйныя, артылерыйскія і іншыя злучэнні. Звычайна, стратэгічныя аперацыі праводзіліся сіламі некалькіх (дзвюх-трох і нават чатырох) франтоў, і падчас вайны да 90 % наступальных і абарончых стратэгічных аперацый праведзена з удзелам менавіта такіх груповак войскаў. Франтавыя аперацыі праводзіліся сіламі аднаго фронту, часам з прыцягненнем часткі сіл іншага фронту.

Фронт з'яўляўся вышэйшай па ўзроўню аператыўна-стратэгічным згуртаваннем, выключаючы 5упраўленняў напрамкаў, створаных у 1941 годзе і якія не апраўдалі сябе.

У пачатку вайны на савецка-германскім фронце было разгорнута 5 франтоў, у снежні 1941 года іх налічвалася8, да канца 1942 года—12, а ў 1943 годзе іх колькасць дасягнула13. Гэтыя змены звязаныя з пашырэннем тэрыторыі вайны і неабходнасцю разузбуйнення груповак войскаў у інтарэсах паляпшэння кіравання імі.

У залежнасці ад існуючай стратэгічнай абстаноўкі асобныя франтавыя аб'яднання расфарміроўываліся, іншыя ствараліся зноў, некаторыя пераназываліся. Напрыклад, 12 ліпеня 1942 года было расфарміравана ўпраўленне Паўднёва-Заходняга фронту, а яго войскі ўвайшлі ў склад створанага Сталінградскага фронту. 7 жніўня 1942 года Сталінградскі фронт быў падзелены на два: уласна Сталінградскі і Паўднёва-Усходні, але ўжо 10 жніўня 1942 года Сталінградскі фронт, застаючыся пад сваім найменнем, быў падпарадкаваны Паўднёва-Усходняму фронту. 28 верасня 1942 года Сталінградскі фронт быў перайменаваны ў Данскі, а Паўночна-Усходні стаў Сталінградскім. Усяго за час вайны, не лічачы упраўленняў франтоў СПА, было створана 24 франтавых упраўлення.

У другой палове 1943 года колькасць франтоў стала памяншацца і да канца Вялікай Айчыннай вайны склала 8 фронтов (Ленінградскі, 1-ы, 2-і і 3-і Беларускія, 1-ы, 2-і, 3-і і 4-ы Украінскія). Гэта было абумоўлена і скарачэннем працягласці лініі фронту, і набыццём военачальнікамі вопыту кіраўніцтва больш буйнымі па сваім складзе франтавымі аб'яднаннямі.

Фронт, з пункту гледжання падначаленых войскаў, ніколі не меў пастаяннага складу на працягу больш ці менш працяглага часу, чаго нельга сказаць аб франтавым упраўленні, што ўтрымліваліся па зацверджанаму штату. Упраўленні франтоў у пачатку вайны ў асноўным разгортваліся з упраўленняў ваенных акругаў, а ў далейшым маглі фарміравацца на базе расфармаваных упраўленняў, на аснове палявых упраўленняў армій або нанова. Войскі, падначаленыя фронту, у залежнасці ад абстаноўкі на тэатры ваенных дзеянняў маглі быць адабраны і перададзеныя на іншы фронт або адпраўленыя ў рэзерв ВГК.

У табліцы пералічаныя ўсе ўпраўленні франтоў, якія існавалі ў час вайны, выключаючы ўпраўленні франтоў СПА.

Табліца Слупок Паказана Аснова фарміравання Прыводзіцца тое воінскае фарміраванне, на аснове асабістага складу ўпраўлення якога праведзена фарміраванне ўпраўлення фронту. Калі аснова фарміравання не паказаная, то ўпраўленне фронту было сфарміравана зноўку. Дата фарміравання Прыводзіцца дакладная дата фарміравання ўпраўлення фронту. Перадача кіравання фронту войскаў магла вырабляцца як у момант фарміравання, так і пасля. Як правіла, фарміраванне фронту адбывалася праз некалькі дзён пасля выхаду дырэктывы вышэйшага камандавання аб фарміраванні арміі. Абарончыя аперацыі Прыводзяцца тыя абарончыя аперацыі, у якіх фронт быў задзейнічаны (у тым ліку часткова). Наступальныя аперацыі Прыводзяцца тыя наступальныя аперацыі, у якіх фронт быў задзейнічаны (у тым ліку часткова). Далейшы лёс Гл. раздзел «Абазначэнні ў табліцы» Дата спынення існавання Паказваецца дата спынення існавання ўпраўлення фронту пад названым найменнем. Пры гэтым трэба мець на ўвазе, што дата спынення баявых дзеянняў кіраваннем фронту і дата спынення існавання могуць адрознівацца, паколькі ўпраўленне фронту магло досыць доўга існаваць без войскаў. Пераемнік Паказваецца, што менавіта было сфарміравана на аснове ўпраўлення фронтам пасля спынення яго існавання пад названым найменнем. Камандуючыя фронтам Паказаны камандуючыя фронтам, размешчаныя ў храналагічным парадку.

Абазначэнні ў табліцы Знакам пазначаны ўпраўленні франтоў, якія меліся ў складзе узброеных сіл на момант заканчэння Вялікай Айчыннай вайны (вайны з Японіяй). Для іх таксама ўказваецца пасляваенны пераемнік (калі маецца). Знакам пазначаны пераназваныя ўпраўленні франтоў, якія атрымалі ў ходзе арганізацыйна-штатных мерапрыемстваў іншую назву і ў асноўным захавалі асабісты склад. Знакам пазначаны ўпраўленні франтоў, чый асабісты склад у большасці сваёй быў накіроўваны на фарміраванне ўпраўлення іншым фронтам (акругай ці іншым злучэннем). Знакам пазначаны ўпраўленні франтоў, якія былі расфармаваныя ў ходзе арганізацыйных мерапрыемстваў. Нярэдка на аснове расфармаванага ўпраўлення фронту фармавалася новае ўпраўленне.

Франтавыя ўпраўленні  Арлоўскі фронт Аснова фарміраванняДата фарміраванняБаявы шлях (аперацыі)Далейшы лёсДата спынення існаванняПераемнікКамандуючыя фронтам Абарончыя аперацыі Наступальныя аперацыі Арлоўскі фронт Курскі фронт 27.3.1943 Не ўдзельнічаў Не ўдзельнічаў 28.3.1943 Бранскі фронт (3ф) М. А. Рэйтэр Беларускі фронт Аснова фарміраванняДата фарміраванняБаявы шлях (аперацыі)Далейшы лёсДата спынення існаванняПераемнікКамандуючыя фронтам Абарончыя аперацыі Наступальныя аперацыі Беларускі фронт 1-га фарміравання Цэнтральны фронт (2ф) 24.2.1943 Не ўдзельнічаў Гомельска-Рэчыцкая → Калінкавіцка-Мозырская 20.10.1943 1-ы Беларускі фронт (1ф) К. К. Ракасоўскі Беларускі фронт 2-га фарміравання 1-ы Беларускі фронт (1ф) 5.4.1944 Не ўдзельнічаў Не ўдзельнічаў 16.4.1944 1-ы Беларускі фронт (2ф) К. К. Ракасоўскі 1-ы Беларускі фронт Аснова фарміраванняДата фарміраванняБаявы шлях (аперацыі)Далейшы лёсДата спынення існаванняПераемнікКамандуючыя фронтам Абарончыя аперацыі Наступальныя аперацыі 1-ы Беларускі фронт 1-га фарміравання Беларускі фронт 1-га фарміравання 24.2.1944 Не ўдзельнічаў Рагачоўска-Жлобінская 5.4.1944 Беларускі фронт 2-га фарміравання К. К. Ракасоўскі 1-ы Беларускі фронт 2-га фарміравання Беларускі фронт 2-га фарміравання 16.4.1944 Не ўдзельнічаў Бабруйская → Мінская → Люблін-Брэсцкая → Сяроцкая → Варшаўска-Познаньская → Баявыя дзеянні па ўтрыманню і расшырэнню плацдарма на Одэры → Арнсвальдэ-Кольбергская → Альтдамская → Зяелаўска-Берлінская 10.6.1945 Група савецкіх акупацыйных войскаў у Германіі К. К. Ракасоўскі Г. К. Жукаў

2-гі Беларускі фронт Аснова фарміраванняДата фарміраванняБаявы шлях (аперацыі)Далейшы лёсДата спынення існаванняПераемнікКамандуючыя фронтам Абарончыя аперацыі Наступальныя аперацыі 2-гі Беларускі фронт 1-га фарміравання Паўночна-Заходні фронт 24.2.1944 Не ўдзельнічаў Палеская 5.4.1944 П. А. Курачкін 2-гі Беларускі фронт 2-га фарміравання 10-я армія (3-га фарміравання) 16.4.1944 Не ўдзельнічаў Магілёўская → Беластоцкая → Ломжа-Ружанская → Млаўска-Эльбінгская → Хойніце-Кезлінская → Данцыгская → Штэцінска-Растокінская 10.6.1945 Паўночная група войскаў І. Я. Пятроў Г. Ф. Захараў К. К. Ракасоўскі

3-ці Беларускі фронт Аснова фарміраванняДата фарміраванняБаявы шлях (аперацыі)Далейшы лёсДата спынення існаванняПераемнікКамандуючыя фронтам Абарончыя аперацыі Наступальныя аперацыі 3-ці Беларускі фронт Заходні фронт 24.4.1944 Не ўдзельнічаў Віцебска-Аршанская → Вільнюская → Гумбінен-Гальдапская → Інстэрбургска-Кёнігсбергская → Растэнбургска-Хейльсбергская → Браунсбергская → Штурм Кёнігсберга → Земландская 15.8.1945 Баранавіцкая ваенная акруга І. Д. Чарняхоўскі А. М. Васілеўскі І. Х. Баграмян Бранскі фронт Аснова фарміраванняДата фарміраванняБаявы шлях (аперацыі)Далейшы лёсДата спынення існаванняПераемнікКамандуючыя фронтам Абарончыя аперацыі Наступальныя аперацыі Бранскі фронт 1-га фарміравання 20-ы стралковы корпус 25-ы механізіраваны корпус 16.8.1941 Гомельска-Трубчэўская → Арлоўска-Бранская → Тульская Не ўдзельнічаў 10.11.1941 Аператыўная група пад командаваннем генерал-лейтэнанта Кастэнкі А. І. Яроменка М. П. Пятроў Г. Ф. Захараў Бранскі фронт 2-га фарміравання Аператыўная група пад командаваннем генерал-лейтэнанта Кастэнкі 24.12.1941 Касторненская → Харкаўская Варонежска-Касторненская → Мала-Архангельская 12.3.1943 Резервовы фронт 2-га фарміравання Я. Ц. Чэрэвічэнка П. І. Голікаў Н. Я. Чыбісаў К. К. Ракасоўскі М. А. Рэйтэр Бранскі фронт 3-га фарміравання Арлоўскі фронт 28.3.1943 Не ўдзельнічаў Болхаўска-Арлоўская → Бранская 10.10.1943 Прыбалтыйскі фронт М. А. Рэйтэр М. М. Папоў Варонежскі фронт Аснова фарміраванняДата фарміраванняБаявы шлях (аперацыі)Далейшы лёсДата спынення існаванняПераемнікКамандуючыя фронтам Абарончыя аперацыі Наступальныя аперацыі Варонежскі фронт Бранскі фронт 2-га фарміравання 9.7.1942 Касторненская, Харкаўская → на Белгарадска-Курскім напрамку Сярэднедонская → Баявыя дзеянні на рыльскім і сумскім напрамках → Астрагожска-Расошанская → Варонежска-Касторненская → Харкаўская, Белгарадска-Багадухаўская → Сумска-Прылуцкая → Люцежская 20.10.1943 1-ы Украінскі фронт П. І. Голікаў М. Ф. Ватуцін Волхаўскі фронт Аснова фарміраванняДата фарміраванняБаявы шлях (аперацыі)Далейшы лёсДата спынення існаванняПераемнікКамандуючыя фронтам Абарончыя аперацыі Наступальныя аперацыі Волхаўскі фронт 1-га фарміравання Ленінградскі фронт 17.12.1941 Аперацыя па выводу з акружэння 2-й ударнай арміі Любанская 23.4.1942 Група войскаў Волхаўскага напрамку К. А. Мерацкоў Волхаўскі фронт 2-га фарміравання Волхаўская група войск 9.6.1942 Не ўдзельнічаў Сінявінская → Прарыў блакады Ленінграда → Мгінская → Ноўгарадска-Лужская 15.2.1944 Не мае К. А. Мерацкоў Далёкаўсходні фронт Аснова фарміраванняДата фарміраванняБаявы шлях (аперацыі)Далейшы лёсДата спынення існаванняПераемнікКамандуючыя фронтам Абарончыя аперацыі Наступальныя аперацыі Далёкаўсходні фронт Чыцінская група войскаў1-я Чырванасцяжная армія2-я Чырванасцяжная армія 1.7.1940 Не ўдзельнічаў Не ўдзельнічаў 5.8.1945 2-гі Далёкаўсходні фронт Р. М. ШтэрнІ. Р. АпанасенкаМ. А. Пуркаеў 1-ы Далёкаўсходні фронт Аснова фарміраванняДата фарміраванняБаявы шлях (аперацыі)Далейшы лёсДата спынення існаванняПераемнікКамандуючыя фронтам Абарончыя аперацыі Наступальныя аперацыі 1-ы Далёкаўсходні фронт Прыморская група войскаў 5.8.1945 Не ўдзельнічаў Харбіна-Гірынская 1.10.1945 Не меў К. А. Мерацкоў

2-гі Далёкаўсходні фронт Аснова фарміраванняДата фарміраванняБаявы шлях (аперацыі)Далейшы лёсДата спынення існаванняПераемнікКамандуючыя фронтам Абарончыя аперацыі Наступальныя аперацыі 2-гі Далёкаўсходні фронт Далёкаўсходні фронт 5.8.1945 Не ўдзельнічаў Сунгарыйская → Паўднёва-Сахалінская → Курыльская дэсантная 1.10.1945 Не меў М. А. Пуркаеў Данскі фронт Аснова фарміраванняДата фарміраванняБаявы шлях (аперацыі)Далейшы лёсДата спынення існаванняПераемнікКамандуючыя фронтам Абарончыя аперацыі Наступальныя аперацыі Данскі фронт Сталінградскі фронт 30.9.1942 Абарончая бітва на бліжніх подступах да Сталінграда і ў горадзе Аперацыя «Уран» → Аперацыя «Кальцо» 15.2.1943 Цэнтральны фронт К. К. Ракасоўскі Забайкальскі фронт Аснова фарміраванняДата фарміраванняБаявы шлях (аперацыі)Далейшы лёсДата спынення існаванняПераемнікКамандуючыя фронтам Абарончыя аперацыі Наступальныя аперацыі Забайкальскі фронт Забайкальская ваенная акруга 15.9.1941 Не ўдзельнічаў Хінгана-Мукдэнская 1.10.1945 Забайкальска-Амурская ваенная акруга М. П. Кавалёў Р. Я. Маліноўскі Закаўказскі фронт