Кітайская каліграфія — напісанне кітайскіх іерогліфаў, від мастацтва, які спалучае чыста візуальнае мастацтва і інтэрпрэтацыю літаратурнага сэнсу. Гэты тып самавыяўлення шырока практыкаваўся ў Кітаі і, як правіла, карыстаўся вялікай павагай ва ўсёй Усходняй Азіі.Каліграфія - адзін з чатырох найбольш запатрабаваных навыкаў і захапленняў , нароўні з ігрой на струнных музычных інструментах, настольнай гульнёй Го і маляваннем. У гэтай традыцыі існуюць некаторыя агульныя стандарты розных каліграфіі. Кітайская каліграфія і маляванне тушшу цесна звязаныя: яны выконваюцца з выкарыстаннем падобных інструментаў і тэхнік і маюць доўгую гісторыю агульнага майстэрства. Адметнымі рысамі кітайскага жывапісу і каліграфіі з’яўляецца акцэнт на руху, напоўненым дынамічным жыццём. Са слоў Стэнлі-Бэйкера, «каліграфія — гэта сапраўднае жыццё, перажыванае праз энергію руху, якое адлюстроўваецца ў выглядзе слядоў на шоўку або паперы, а час і рытм у перамяшчэнні прасторы з’яўляюцца яе асноўнымі складнікамі»{cite web|title=Ink Painting Today|last=Stanley-Baker|first=Joan|publisher=Centered on Taipei|date=May 2010a|volume=10|issue=8|url=http://www.communitycenter.org.tw/sites/default/files/documents/publications/cot/COT_201005.pdf|pages=8–11|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110917105406/http://www.communitycenter.org.tw/sites/default/files/documents/publications/cot/COT_201005.pdf|archive-date=2011-09-17}}. Каліграфія таксама прывяла да развіцця многіх відаў мастацтва ў Кітаі, уключаючы разьбу па пячатках, багата аздобленыя прэс-пап’е і чарнільныя камяні.
Характарыстыкі У Кітаі каліграфія называцца shūfǎ або fǎshū (書法/书法, 法書/法书), літаральна «шлях/cпосаб/правілы напісання»書 выкарыстоўваецца тут 楷书/楷書 і ў іншых датычных выразах і азначае «стыль напісання».; shodō () у Японіі азначае «спосаб/прынцып пісьма»; seoye (서예; 書藝) у Карэі — «навык/крытэрый пісьма»; thư pháp (書法) у В’етнаме («мастацтва почырку»).
Кітайская каліграфія, якую цэняць больш ці толькі за яе эстэтычныя якасці, мае даўнюю традыцыю і сёння лічыцца адным з відаў мастацтва () у краінах, дзе яна практыкуецца. Кітайская каліграфія факусуецца не толькі на метадах пісьма, але і на выхаванні характару (人品) і выкладаецца як занятак (, правілы напісання іерогліфаў хань)Shu Xincheng 舒新城, ed. Cihai (辭海 'Sea of Words'). 3 vols. Shanghai: Zhonghua. 1936..
Кітайская каліграфія раней была папулярная ў Кітаі, Тайвані, Японіі, Карэі, В’етнаме і Ганконгу.
Стылі кітайскай пісьменнасці
Касцяная пісьменнасць гадальных костак
Касцяная пісьменнасць гадальных костак была ранняй формай кітайскіх іерогліфаў, напісаных на костках жывёл. Напісаная на жывёл або чарапашых панцырах — гэта самая ранняя з вядомых формаў кітайскай пісьменнасці. Лічылася, што на костках былі напісаныя прароцтвы. Першая згадка пра тое, што мы безумоўна адносім да «надпісаў на гадальных костках», сустракаецца ў выглядзе надпісаў на лапатках быка і чарапашых , знойдзеных недалёка ад сучаснага на паўночнай мяжы правінцыі Хэнань. Пераважная большасць з іх была знойдзена на стаянцы у гэтым рэгіёне. У іх запісаныя прадказанні апошніх дзевяці цароў дынастыі Шан, пачынаючы з У Дзіна, узыходжанне якога на прастол розныя навукоўцы датуюць 1250 ці 1200 гадамі да нашай эры. Хоць няма ніякіх доказаў таго, што дынастыя Шан была аднаасобна адказная за ўзнікненне пісьменства ў Кітаі, таксама няма сведчанняў наяўнасці вядомай кітайскай пісьменнасці якога-небудзь больш ранняга часу або якога-небудзь іншага месца. Касцяная пісьменнасць гадальных костак эпохі позняй Шан уяўляюць сабой самы ранні значны корпус кітайскай пісьменнасці, а таксама з’яўляюцца найстарэйшым вядомым прадстаўніком і продкам кітайскага сямейства пісьменнасцяў, якая папярэднічае кітайскім бронзавым надпісам.
Кітайскія бронзавыя надпісы
Кітайскія бронзавыя надпісы звычайна наносіліся на . Яны ўключаюць посуд відаў (鼎), (敦), гу (觚), (觥), (簋), (壺), (斝), (爵), (匜), (卣), (尊 і 彝). У розныя перыяды часу выкарыстоўваліся розныя метады нанясення надпісаў. Амаль усе бронзавыя надпісы эпохі Шан былі адліты адначасова, як і вырабы, на якіх яны намаляваны. У пазнейшыя дынастыі, такія як Заходняя Чжоу, Перыяд Вёснаў і Восеняў, надпісы часта гравіраваліся пасля адліўкі бронзы. Бронзавыя надпісы — адна з самых ранніх у , якой папярэднічала пісьменнасць на гадальных костках.
Пісьменнасць пячатак
() — старажытны напісання кітайскіх іерогліфаў, які быў распаўсюджаны ў другой палове 1-га тысячагоддзя да нашай эры. Яна арганічна развілася з пісьменасці дынастыі Чжоу. Цыньскі варыянт пісьменнасці пячатак у канчатковым рахунку стаў стандартам і быў прыняты ў якасці афіцыйнага пісьма для ўсяго Кітая ў часы
Канцылярскі почырк
() — архаічны стыль кітайскай каліграфіі. Пісьменнасць упершыню была выкарыстана ў часы дынастыі Хань і захавалася да цяперашняга часу. Канцылярская пісьменнасць лічыцца разнавіднасцю сучаснай пісьменнасці, хоць яна была заменена стандартнай пісьменнасцю адносна рана. Гэта адбылося таму, што графічныя формы, напісаныя спелым канцылярскім шрыфтам, вельмі падобныя на тыя, што напісаны стандартным шрыфтам. Канцылярскі почырк па-ранейшаму выкарыстоўваецца для надання мастацкага густу ў розных функцыянальных прыкладаннях з-за яго высокай чытальнасці пры чытанні.
Устаўны почырк
(; Ганконг і Тайвань па-ранейшаму выкарыстоўваюць традыцыйныя кітайскія іерогліфы ў пісьмовай форме, а мацерыковы Кітай выкарыстоўвае спрошчаныя кітайскія іерогліфы ў якасці афіцыйнага шрыфта) — найноўшы з стыляў кітайскай пісьменнасці. Устаўны почырк ўпершыню з’явіўся ў часы дынастый Хань і Вэй і стала шырока выкарыстоўвацца толькі пазней. Устаўны почырк стаў стылістычна сталым прыкладна ў VII стагоддзі.Першым майстрам ўстаўнага почырку быў . Ён упершыню выкарыстаў устаўны почырк для напісання некаторых вельмі сур’ёзных твораў, такіх як мемарыялы імператару.
Паўкурсіўны почырк
() — рукапісны кітайскіх іерогліфаў. Паколькі ён не такі скарочаны, як , большасць людзей, якія ўмеюць чытаць , могуць чытаць і паўкурсіўным. Гэта вельмі карысна і адначасова мастацка.
Курсіўны почырк (Усходняя Азія)
( узнік у Кітаі ў часы дынастыі Хань і ў перыяд Цзінь. Курсіўны почырк пішацца хутчэй, чым іншыя стылі, але яго цяжка чытаць тым, хто з ім не знаёмы. слова «цаа» (草) у назве гэтага почырку перакладаецца як «трава» і ў кітайскай мове таксама выкарыстоўвалася ў значэнні «грубы, шурпаты; просты і неачэсаны». Тэрмін «цаашу» мае шырокае і вузкае значэнні. У шырокім сэнсе ён можа ставіцца да любых сімвалаў, якія былі напісаныя спехам. У вузкім сэнсе — менавіта да асаблівага стылю почырку часоў дынастыі Хань.
Гісторыя
Старажытны Кітай Кітайскія іерогліфы можна прасачыць да 4000 г. да н.э.
У 2003 годзе на месцы , прыкладна ў 20 км на паўднёвы ўсход ад старажытнага , археолагі выявілі керамічныя надпісы, датаваныя 1435—1412 гадамі да нашай эры. Гэтыя надпісы зроблены кінаварнай фарбай. Такім чынам, даты з’яўлення пісьменства ў Кітаі былі пацверджаны для перыяду сярэдняй дынастыі ШанSong Guoding (2004), The Cinnabar Inscriptions Discovered at the Xiaoshuangqiao Site, Zhengzhou. Chinese Archaeology. Volume 4, Issue 1, Pages 98-102.
Усе керамічныя рытуальныя пасудзіны — чаны, на якіх нанесеныя гэтыя надпісы кінавар’ю, былі выяўленыя на тэрыторыі палаца на гэтым участку. Яны былі сабраныя ў асноўным у ахвярных ямах з каровінымі чарапамі і рагамі, але таксама і ў іншых архітэктурных помніках. Надпісы нанесеныя на знешнім і ўнутраным баках борціка, а таксама на вонкавым боку ніжняй частцы чанаў вялікага тыпу. Сімвалы ў асноўным напісаны паасобку; складовыя часткі знакаў ці выразы сустракаюцца рэдкаSong Guoding (2004), The Cinnabar Inscriptions Discovered at the Xiaoshuangqiao Site, Zhengzhou. Chinese Archaeology. Volume 4, Issue 1, Pages 98-102.
Прынцыпы пабудовы сучасных кітайскіх іерогліфаў былі выразна прасочаны ў старажытнакітайскіх іерогліфах Цзягувэнь (甲骨文), выразаных на лапатках быкоў і чарапах прыкладна ў XIV — XI стагоддзях да нашай эры. Узоры, напісаныя пэндзлем, з часам руйнаваліся і не захаваліся. Падчас цырымоніі варажбы, пасля таго як былі зробленыя расколіны, пэндзлікам на ракавіне або костцы былі напісаныя сімвалы, якія пазней выразаліся. Кожнае архаічнае царства цяперашняга Кітая працягвала пераглядаць свой набор іерогліфаў.
Імператарскі Кітай
На працягу больш чым 2000 гадоў кітайскія літаратары — канфуцыянскія вучоныя і літаратары, якія таксама служылі ўраду ў якасці чыноўнікаў, — былі знаўцамі і практыкамі гэтага мастацтва. У Імператарскім Кітаі да гэтага часу даступныя выявы на старых стэлах, некаторыя з якіх датуюцца 200 годам да н.э. і выкананы ў стылі .
Пісцы ў Кітаі і Манголіі практыкавалі мастацтва каліграфіі для капіявання будыйскіх тэкстаў. Паколькі гэтыя тэксты былі гэтак ушанаваныя, лічылася, што сам працэс іх капіявання (і выкарыстаная прыгожая каліграфія) аказвае ачышчальнае ўздзеянне на душу. «Сам працэс капіявання іх [будыйскіх тэкстаў] можа наблізіць пісца да дасканаласці і прынесці яму заслугі».
Прыкладна у 220 годзе да н.э. імператар Цынь Шыхуандзі, першы, хто ўсталяваў аднаасобнае панаванне на ўсёй тэрыторыі Унутранага Кітая, увёў некалькі рэформаў, у тым ліку ўніфікацыю іерогліфаў , у выніку якой быў створаны набор з 3300 стандартызаваных іерогліфаў xiǎozhuà. Хоць асноўным пісьмовым інструментам таго часу ўжо быў пэндзаль, ад гэтага перыяду захавалася мала папяровых асобнікаў, і асноўныя ўзоры гэтага стылю прадстаўлены на стэлах.
, які дастаткова ўпарадкаваны і ў чымсьці падобны на сучасны тэкст, таксама быў зацверджаны пры Цынь ШыхуандзіBlakney, p6 : . Хоць распаўсюджанай памылкай з’яўляецца меркаванне, што лішу быў створаны адным толькі ў часы праўлення Цын Шыхуандзі, ён распрацоўваўся ад дацыньскай эпохі да часоў дынастыі Хань (з 202 года да н.э. да 220 года н.э.).
У IV стагоддзі нашай эры каліграфія дасягнула поўнай сталасці. , які выкарыстоўваецца да гэтага часу і прыпісваецца Вану Січжы і яго паслядоўнікам, стаў яшчэ больш спарадкаванымBlakney, p6 : . Свайго росквіту мастацтва дасягнула ў часы дынастыі Тан, калі такія знакамітыя каліграфы, як Янь Чжэньцын і , стварылі большасць выдатных работ ў стылі кайшу. Яго распаўсюджванню спрыяў імператар позняй дынастыі Тан Мінцзун (926—933), які загадаў надрукаваць класіку на новых драўляных дошках з выкарыстаннем стыля кайшу. Тэхналогіі друку тут дазволілі стабілізаваць форму. Форма іерогліфаў у стылі кайшу 1000 гадоў таму была ў асноўным падобная на тую, што была і ў канцы праўлення кітайскай імперыіBlakney, p6 : . Але з часам былі ўнесены невялікія змены, напрыклад, у форму іерогліфа 广, якая ў слоўніку Кансі 1716 года не зусім такая, як у сучасных кнігах. Формы іерогліфаў Кансі і цяперашнія маюць невялікія адрозненні, а парадак рысак застаецца ранейшым, у адпаведнасці са старым стылем康熙字典 Kangxi Zidian, 1716. Scanned version available at www.kangxizidian.com. Для прыкладу можна глядзець іерогліфы 卩, 厂або 广, с. 41..
Такія курсіўныя почыркі, як і , менш абмежаваныя і пішуцца хутчэй, паколькі відаць больш рухаў, што выконваюцца пішучым інструментам. Парадак абводак ў гэтых стылях яшчэ больш вар’іруецца, часам ствараючы радыкальна адрозныя формы. Яны паходзяць ад ўстаўнага почырка, як і канцылярскі почырк (дынастыя Хань, 202 да н.э. — 220 г. н.э.), але сіншу і цаашу выкарыстоўваліся толькі для асабістых запісаў і ніколі не выкарыстоўваліся ў якасці стандарту. Стыль цаашу быў высока ацэнены ў часы праўлення імператара дынастыі Хань У-дзі (140 — 87 да н.э.)Blakney, p6 : .
Да стыляў, якія не захаваліся, адносяцца bāfēnshū, сумесь 80 % стылю сяачжуань і 20 % лішуBlakney, p6 : . Некаторыя былі неартадаксальнымі або выкарыстоўваліся на мясцовым узроўні на працягу стагоддзяў. У цэлым яны былі зразумелыя, але ў афіцыйных тэкстах заўсёды адпрэчваліся. Некаторыя з гэтых неафіцыйных варыянтаў, акрамя некаторых новых іерогліфаў, былі ўключаны ў спрошчаны кітайскі набор іерогліфаў.
Каліграфія цвёрдым пяром