Гульман — арт."Малпы" (Semnopithecus entellus) — від прыматаў з сямейства малпавых. Шануецца ў Індыі як святая жывёла, увасабленне бога Ханумана.
Арэал У Індыі жыве на поўнач ад рэк Гадавары і Крышна і на поўдзень ад Ганга, у Кашміры, Асаме, Сікіме. Распаўсюджаны таксама ў Непале, Паўднёвым Тыбеце, Шры-Ланцы, Бангладэш. Прыродныя месцы пасялення — субтрапічныя ці трапічныя сухія лясы і субтрапічныя ці трапічныя сухія хмызнякі. Знаходзіцца пад пагрозай страты месцаў пасялення.
Апісанне Даўжыня цела самцоў, звычайна, 60-70 сантыметраў, даўжыня хваста — 90-100 сантыметраў. Маса — 9-11 кілаграмаў, максімальная — да 20. Поўсць шэра- або жаўтлява-бурага колеру, бясшэрсны часткі цела — цёмна-фіялетавага. Поўсць вакол хмызы больш светлая, далоні, ступні і морда чорная; чорнага колеру таксама грэбень цвёрдых валасоў, які праходзіць над вачыма, кароткая барада жаўтлявага колеру. Маюць тыповыя надброўныя дугі. Пальцы на нагах доўгія, на руках кароткія. Жывот злёгку выпуклы.
Маюць нетыповы для малпаў страўнік, які складаецца з некалькіх секцый — бактэрыі ў ім валодаюць рознымі цікавымі ўласцівасцямі, у тым ліку здольнасцю нейтралізаваць дзеянне атрутных раслін і ўтылізаваць мачавіну ў выпадку недахопу вады: у засушлівых месцах назіраліся выпадкі, калі гульманы пілі ўласную мачу для спаталення смагі.
Добра лазяць па дрэвах і па іх кронам, здольныя здзяйсняць скачкі даўжынёй 4-12 метраў і скакаць з вялікай вышыні, хоць днём большую частку часу праводзяць на зямлі, добра бегаюць на карачках, ноч заўсёды праводзяць на дрэвах. Актыўныя пераважна ў ранішнія і вячэрнія гадзіны, адпачываючы ў спякотны час сутак. Добра лазяць па скалах, але не ўмеюць плаваць. Выдаюць гучныя гукі; навукоўцы налічваюць больш за 16 розных гукаў, якія яны могуць выдаваць.
У лясах жывуць вялікімі групамі з самак, дзіцянят і маладых самцоў, на чале якіх знаходзяцца старыя і дасведчаныя самцы. Самцы дасягаюць палавой спеласці ў 4-5 гадоў, самкі — у 3-4 гады. Люта абараняюць сваю тэрыторыю, якая складае звычайна 30-60 км² для адной групы, ад чужынцаў. Самкі нараджаюць адно дзіцяня за раз. Цяжарнасць доўжыцца 168—200 дзён. Нованароджаны мае масу ад 0,8 да 1,2 кілаграма; перыяд груднога гадавання працягваецца каля 10-12 месяцаў, пасля чаго маці клапоціцца пра яго яшчэ 6-8 месяцаў, прычым часам з дапамогай іншых самак, у якіх у дадзены момант няма дзіцянят. Дарэчы, па гэтай прычыне сярод гульманаў нярэдка адзначаюцца выпадкі выкрадання самкамі чужых дзіцянят, якое часам прыводзіць да іх гібелі на глебе стрэсу, выкліканага прымусовым адрывам ад маці.
Самцы па дасягненні палавой сталасці выганяюцца са статка: хоць часам маладому самцу атрымоўваецца «зрынуць» старога важака, у сярэднім улада канкрэтнага альфа-самца практычна заўсёды доўжыцца некалькі гадоў. Самкі рэдка пераходзяць з адной групы ў іншую. Забойства дзіцянят з’яўляецца штодзённым у тых статках, дзе ўлада перайшла да новага самца. Працягласць жыцця ў сярэднім — 20 гадоў, у няволі — 25 гадоў, максімальная працягласць можа дасягаць 40 гадоў.
Катэгорыя:Мартышкавыя