Традыцыя паломніцтва і пакланення «Блакітнай крыніцы» — народная традыцыйная пілігрымка к гідралагічнаму аб’екту «Блакітная крыніца» ў вёскі Кліны (Слаўгарадскі раён).
Традыцыя паломніцтва і пакланення «Блакітнай крыніцы» ўключана ў Дзяржаўны рэестр гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь 2 жніўня 2016 года пад кодам 53B0000103.
Апісанне
Традыцыя пілігрымкі і глыбокай пашаны «Блакітнай крыніцы» выконваецца падчас народнага свята Макавей, вядомага як Мядовы Спас, і таксама злучаны з ушанаваннем Жыватворчага Крыжа Гасподняга, Божай Маці і святых пакутнікаў сямі братоў Макавеяў. Свята, якое адзначаецца штогод 14 жніўня, наведвае практычна ўсё насельніцтва розных узростаў і сацыяльных груп вёсак, размешчаных бліжэй за ўсё да крыніцы ў Слаўгарадскім раёне і раённым цэнтры.
Адзін з кампанентаў гэтага свята — пакланенне святой крыніцы — з дазволу мясцовых жыхароў можа быць уключаны ў культурна-адукацыйны турызм. Раней у Клінах ніколі не было студняў ці вадаёмаў, ваду бралі толькі з крыніцы. Сёння гэтая звычка захавалася: некаторыя жыхары выкарыстоўваюць крынічную ваду для прыгатавання ежы, так што крыніца выконвае і ўтылітарную функцыю. Мясцовыя жыхары вераць і лічаць, што нездарма ва ўрочышчы, дзе не хадзіла нага чалавека, з’явілася крыніца. Шмат стагоддзяў таму, у водах святой крыніцы адбылося Хрышчэнне радзімічаў. З тае самае пары гэтае месца ўшаноўваецца і зберагаецца, да крыніцы заўсёды ідуць паломнікі. Вёска Кліны знаходзілася ў маляўнічым месцы Слаўгарадскага раёна, сярод густых лясоў і палёў. Уздоўж вясковай вуліцы, па абодвух баках, стаялі драўляныя хаты вяскоўцаў, інтэр’ер якіх не мяняўся гадамі — у вёсцы жылі ў асноўным людзі сталага ўзросту. Пасля аварыі на Чарнобыльскай АЭС вёска Кліны была выселена… Зараз там ніхто не жыве. Крыніца знаходзіцца побач з вёскай, ад раённага цэнтра Слаўгарада 8 кіламетраў. Маршрут не мяняўся шмат вякоў: калі ехаць са Слаўгарада, то трэба мінаваць пантонны мост праз раку Сож, потым некалькі кіламетраў па лясной дарозе, і толькі тады можна апынуцца на вялікай паляне.
Паломнікі ідуць хросным ходам на асвячэнне крыніцы, слухаюць святочныя водаасвячальныя службы, запальваюць свечкі. Пасля службы і асвячэння крыніцы, паломнікі акунаюцца ў яго воды.
Паходжанне элемента Традыцыя пілігрымкі і адарацыі святой «Блакітнай крыніцы» існуе ўжо больш за 1000 гадоў. Яе здзяйснялі многія пакаленні жыхароў не толькі Слаўгарадскай вобласці, але і прылеглых тэрыторый Расіі і Украіны. Сёння свята адзначаецца штогод. Па аповядах Слаўгарадскіх краязнаўцаў, традыцыя паломніцтва і пакланення святой крыніцы ўзнікла пасля хрышчэння Русі кіеўскім князем Уладзімірам 14 жніўня 988 года. Існуе паданне, што ў старажытнасці ў гэтых мясцінах жыло племя тубыльцаў, якія пачыталі ваду і сонца. Найважнейшай святыняй для іх была крыніца «Блакітная студня», дзе здзяйснялася хрышчэнне тубыльцаў. З часам гэтае месца асвяцілася, і людзі сталі лічыць яго святым, а вада — гаючай.https://living-heritage.by/nks/1132/?sphrase_id=83187 Жыхары сёлаў Слаўгарадскага раёна расказваюць паданне аб паходжанні крыніцы, якая перадаецца з пакалення ў пакаленне: на берагах Сожа жылі волаты. Змрочны Марка вылучаўся сярод іх сваёй адвагай і сілай, а вясёлы Сцяпан — сваёй велічнасцю і высакароднасцю. Асілы закахаліся ў цудоўную Кацярыну. І Марка, і Сцяпан паслалі да яе жаніхоў. Кацярына прыдумала для волатаў спаборніцтва і сказала: хто далей перакіне цераз раку магутны камень, той дасць ёй згоду на шлюб. Веліканы кідалі камяні цераз Сож, і калі прыйшлі параўнаць, чый камень упаў далей, Кацярына зразумела, што не можа быць са сваім умілаваным Сцяпанам. Тады яна сказала, што не выйдзе замуж за нялюбага чалавека, а лепш стане крыніцай, каб служыць людзям. Яна ўстала на валун Сцяпанава, скокнула, стукнулася аб валун, разбілася і вылілася на люстраную паверхню крыніцы. Недалёка ад Сожа прарвалася зіхоткая крыніца. З таго часу Кацярына служыць людзям, даючы ім чыстую ваду. А вёска, дзе непрыемны хлопец ператварыўся ў камень, атрымала назву Непрыемная. Гэтыя камяні можна знайсці ў вёсках, размешчаных бліжэй за ўсё да крыніцы, і там можна ўбачыць адбіткі пальмаў, пакінутыя на валунах.
Актуальныя cацыяльныя і культурныя функцыі
Для элемента характэрна рэлігійна-сакральная функцыя, якая выражаецца ў наступным: носьбіты надзяляюць крыніцу, яе ваду спецыфічнымі звышнатуральнымі ўласцівасцямі. Народнае павер’е абвяшчае: калі тры разы перайсці крынічны раўчук ці столькі ж раз акунуцца ў яго, чалавек пазбавіцца ад хвароб і забудзе няшчасце. Ля крыніцы ўсталяваны крыж. Людзі, якія наведваюць крынічку, вешаюць на крыж аброчныя ручнікі і іншы тэкстыль. 14 жніўня святары праводзяць абрад Хрышчэння, на які бацькі прыносяць немаўлят, а некаторыя прыходзяць з дзецьмі — ужо даволі дарослымі людзьмі, — і самі хрысцяцца. Шматлікія паломнікі, жыхары навакольных вёсак, раённага і абласнога цэнтраў прыходзяць і прыязджаюць у Кліны, каб набраць вады з купелі Хрышчэння сваіх продкаў.
Пагрозы для існавання і перадачы элемента Традыцыя паломніцтва і пакланення крыніцы спалучае ў сабе два элементы культуры — архаічны язычніцкі (як пакланенне прыроднаму аб’екту) і хрысціянскі, звязаны з шанаваннем Жыватворнага Крыжа Гасподняга, Божай Маці і святых пакутнікаў сямі братоў Макавеяў. Рэлігійная спецыфіка элемента прадвызначае яго добрае захаванне ў часе, бо традыцыю падтрымлівае царква. Таму пагрозы знішчэння святой крыніцы ці страты элемента няма.
Цяперашні час
Пілігрымка да «Блакітнай крыніцы» з’яўляецца шырокамаштабнай культурнай падзеяй, якая з году ў год прыцягвае ўвагу ўсё большай колькасці ўдзельнікаў, беражліва захоўваецца і перадаецца ад пакалення да пакалення як гісторыка-культурная і духоўная каштоўнасць Слаўгарадскага рэгіёна. Тут жа праводзіцца і рэгіянальнае свята-конкурс «Спас — усяму час» фальклорных калектываў і выканаўцаў народнай песні, а таксама выстава-кірмаш майстроў народных мастацкіх рамёстваў, пчаляроў і многае іншае.
Зноскі
Літаратура [Традиция паломничества и поклонения источнику «Голубой Источник» жителями восточных регионов Могилевской и Гомельской областей, а также прилегающих регионов России.] // Банк звестак аб гісторыка-культурнай спадчыне [Традыцыя паломніцтва і пакланення «Блакітнай крыніцы»]// Жывая спадчына Беларусі: інвентар нематэрыяльнай культурнай спадчыны [Свята "Макавей]
Катэгорыя:Беларускія абрады і звычаі Катэгорыя:Культура Слаўгарадскага раёна Катэгорыя:Нематэрыяльныя гісторыка-культурныя каштоўнасці Рэспублікі Беларусь Катэгорыя:Падзеі 14 жніўня