Ю́заф Абрэ́мбскі (; , Тэплік — , Холіс, штат Нью-Ёрк) — польскі этнолаг, славіст і сацыёлаг.

Біяграфія Нарадзіўся ў сям'і Антонія Абрэмбскага, адміністратара маёнткаў графа Патоцкага, і Марыі з Халайскіх, якая працавала настаўніцай. Меў дзвюх старэйшых сясцёр. Яго сястра Антаніна Абрэмбская-Яблонская (1901—1994) стала славісткай і стваральніцай польскай беларусістыкі (яе мужам быў сінолаг Вітальд Яблонскі). Другая сястра, Марыя Абрэмбская-Штыбер (1904—1995), была мастачкай, графікам і педагогам, жонкай мовазнаўца і славіста Здзіслава Штыбера. Сям'я Абрэмбскіх пражывала ў маёнтках Патоцкіх на Падоллі і ў Беларусі. Пасля смерці бацькі маці Юзафа была вымушана самастойна ўтрымліваць сям'ю, працуючы настаўніцай і чыноўніцай. Разам з маці і сёстрамі Юзаф пераехаў да дзядзькі ў Бярдычаўскі павет, пазней у Кіеў, а каля 1911 года — у Варшаву.

Навуковая кар'ера Адукацыю пачаў у Варшаве ў гімназіі імя Э. Канапчынскага (з 1919 года — імя А. Міцкевіча), дзе сярод іншага займаўся рэдагаваннем часопіса «Swastyka». Пасля сёмага класа працягнуў вучобу ў Кракаве, у IV Дзяржаўнай гімназіі імя Г. Сянкевіча. З-за хваробы лёгкіх зрабіў гадавы перапынак, пасля чаго здаў іспыты экстэрнам. Паступіў на юрыдычны факультэт Варшаўскага ўніверсітэта, дзе адвучыўся два трыместры і наведваў лекцыі па сацыялогіі Леана Петражыцкага. У кастрычніку 1925 года перавёўся на філасофскі факультэт Ягелонскага ўніверсітэта ў Кракаве, дзе вывучаў славянскую філалогію, этнаграфію і філасофію пад кіраўніцтвам Казімежа Машынскага і Казімежа Ніча. Прафесар Машынскі высока ацаніў здольнасці студэнта і прыняў яго на пасаду намесніка асістэнта, а пазней — уласна асістэнта. Юзаф Абрэмбскі вывучаў этнаграфію славян, дыялекталогію, агульнае мовазнаўства, польскую граматыку, украінскую і рускую мовы, археалогію, польскую літаратуру, гісторыю мастацтва і філасофію.

Першыя палявыя даследаванні пачаў яшчэ ў студэнцкія гады. Удзельнічаючы ў аўтамабільных экспедыцыях інстытута геаграфіі Ягелонскага ўніверсітэта, ён праводзіў даследаванні ў Балгарыі (разам з К. Машынскім і Х. Вакарэльскім). Таксама выязджаў у Паўночную Македонію, дзе вывучаў архаічную матэрыяльную культуру, земляробства і паляванне. Сабраныя матэрыялы ляглі ў аснову яго магістарскай працы «Народнае земляробства ўсходняй часткі Балканскага паўвострава», якая была апублікавана ў часопісе «Lud Słowiański» (1929, 1930, 1931), у рэдагаванні якога ён браў удзел.

З 1931 па 1933 год праходзіў дактарантуру ў Лонданскай школе эканомікі і палітычных навук пад кіраўніцтвам Браніслава Маліноўскага. Спецыялізаваўся на метадах палявой працы і тэорыі сацыяльнай антрапалогіі, належаў да кола найбліжэйшых вучняў Маліноўскага. Падчас навуковага водпуску свайго прафесара Юзаф Абрэмбскі рыхтаваў палявую дакументацыю і лінгвістычны матэрыял да яго кнігі «Coral garden and their magic». У сваіх даследаваннях ён абапіраўся як на веды, атрыманыя ад К. Машынскага, так і на функцыянальны метад Б. Маліноўскага, а таксама лічыў важнай крыніцай натхнення гуманістычную сацыялогію Фларыяна Знанецкага.

З мая 1932 па сакавік 1933 года праводзіў этнасацыялагічныя даследаванні сярод македонскіх горцаў Парэчча (пераважна ў вёсцы Волчэ), дакументуючы сацыяльную і сямейную структуру, рэлігійнае жыццё, абраднасць, народную медыцыну і магічныя рытуалы. Пазней ён падрыхтаваў манаграфію па магіі Парэчча, аднак яе машынапіс згарэў падчас Варшаўскага паўстання. З гэтага матэрыялу захаваліся і былі апублікаваны толькі тры артыкулы. Па выніках даследаванняў атрымаў ступень доктара філасофіі ў галіне сацыяльнай антрапалогіі.

Пасля вяртання ў Польшчу, у 1934—1937 гадах, праводзіў даследаванні на заходнім Палессі. У другой палове 1930-х гадоў ён з'яўляўся членам шэрагу навуковых таварыстваў і актыўна выкладаў. З сакавіка 1936 года ён быў членам Інстытута даследавання нацыянальных спраў, дзе выкладаў на Нацыянальным семінары. У тым жа годзе Абрэмбскі пачаў выкладаць сацыялогію ў Педагагічным інстытуце Саюза польскіх настаўнікаў, а таксама ў Вольным універсітэце польскім у Варшаве і Лодзі. У лістападзе 1936 года даследчык заняў пасаду намесніка дырэктара новаўтворанага Дзяржаўнага інстытута культуры вёскі, узяўшы на сябе адказнасць за арганізацыю палявых даследаванняў, вывучэнне сельскай эміграцыі і сялянскіх дзённікаў. З 1937 года ён працаваў членам Польскага сацыялагічнага інстытута і ўваходзіў у рэдакцыю «Сацыялагічнага агляду». Пачынаючы з 1938 года ён кіраваў секцыяй навуковых прац і з'яўляўся галоўным рэдактарам серыі «Сацыялагічная бібліятэка». Юзаф Абрэмбскі стаў адным з першых папулярызатараў функцыяналізму Б. Маліноўскага ў Польшчы, дзякуючы чаму працы яго настаўніка сталі больш даступнымі для польскага чытача.

Перыяд Другой сусветнай вайны Падчас акупацыі Юзаф Абрэмбскі разам з жонкай Тамарай жыў у Варшаве на вуліцы Урсынаўскай, 58. Гэты дом быў цэнтрам інтэнсіўнай канспіратыўнай дзейнасці. Ён супрацоўнічаў з Бюро інфармацыі і прапаганды Арміі Краёвай, рэдагаваў штомесячныя агляды падпольнай прэсы для польскага ўрада ў Лондане, рыхтаваў канспіратыўныя выданні і радыёперадачы. У яго доме падчас акупацыі таксама хаваліся яўрэі.

Акрамя таго, у доме праводзілася таемнае акадэмічнае жыццё: рэгулярна дзейнічалі два падпольныя семінары. У 1941—1944 гадах ён выкладаў сацыялогію на тайных курсах Вольнага ўніверсітэта польскага і вёў заняткі па этналогіі ў варшаўскім аддзяленні Універсітэта заходніх зямель. Калі ў 1942 годзе аднавіў працу канспіратыўны Польскі сацыялагічны інстытут, Ю. Абрэмбскі ўвайшоў у яго ўправу разам са Станіславам Асоўскім і Станіславам Рыхлінскім.

Калі ў 1945 годзе Польскі сацыялагічны інстытут аднавіў легальную дзейнасць спачатку ў Любліне, а потым у Лодзі, Абрэмбскі працягнуў працу ў яго ўправе і ў рэдакцыі «Сацыялагічнага агляду». Ён таксама стаў членам Сацыялагічнай камісіі Польскай акадэміі ведаў і Галоўнага ўпраўлення Польскага этналагічнага таварыства. У красавіку 1945 года ён аднавіў працу ў Вольным універсітэце польскім у Лодзі, які неўзабаве ператварыўся ў Лодзьскі ўніверсітэт. У гэтым жа годзе ён паспяхова прайшоў працэдуру габілітацыі і з верасня ўзначаліў кафедру этналогіі ў новаўтвораным Сацыялагічным інстытуце Лодзьскага ўніверсітэта.

На эміграцыі У 1946 годзе па запрашэнні Эдварда Эванса-Прытчарда Юзаф Абрэмбскі разам з жонкай і сынам Стэфанам з'ехаў у Лондан для чытання цыкла лекцый «Сялянства Усходняй Еўропы ў працэсе трансфармацыі» (). Пазней ён быў найняты Лонданскім універсітэтам у якасці сацыёлага для правядзення палявых даследаванняў на Ямайцы, дзе яму дапамагалі жонка і мясцовыя асістэнты. Менавіта адтуль паходзіць яго найбагацейшы збор палявых матэрыялаў. Пасля завяршэння працы яму прапанавалі ўзначаліць кафедру сацыялогіі ў філіяле Лонданскага ўніверсітэта на Ямайцы, аднак ён адмовіўся з-за жадання вярнуцца ў Польшчу.

У выніку Абрэмбскі прыняў прапанову працаваць у Дэпартаменце па апецы ААН у Нью-Ёрку. На працягу дзесяці гадоў (1948—1958) ён быў членам Сакратарыята ААН і спецыялістам па сацыяльных пытаннях, адказным за тэрыторыі, якія вызваляліся ад каланіяльнай залежнасці. Аднак праца чыноўніка не прыносіла яму задавальнення.

У 1957 годзе ён неаднаразова атрымліваў прапановы вярнуцца ў Польшчу і працаваць у Варшаўскім універсітэце, аднак вырашыў застацца ў ЗША. Пасля звальнення з ААН Юзаф Абрэмбскі вярнуўся да акадэмічнай дзейнасці. У 1959—1962 гадах выкладаў сацыялогію і антрапалогію ў Бруклінскім каледжы, Універсітэце Хофстра і Куінз-каледжы Гарадскога ўніверсітэта Нью-Ёрка. У 1962 годзе ён перайшоў у каледж C.W. Post Універсітэта Лонг-Айленда, дзе да 1966 года працаваў на пасадзе асістэнт-прафесара, а пасля — асасаванага прафесара. Ён стаў першым прафесарам сацыяльнай антрапалогіі ў гэтай установе, хоць яго статус там быў значна ніжэйшы, чым раней у Польшчы.

Раптоўна памёр 28 снежня 1967 года ў Холісе (штат Нью-Ёрк). Многія яго працы засталіся незавершанымі.

Бібліяграфія Indeks do „Lecznictwa ludu polskiego” Henryka Biegeleisena, Kraków, 1931. Problem etniczny Polesia, «Sprawy Narodowościowe» t. 10, nr 1–2, 1936. Problem grup etnicznych w etnologii i jego socjologiczne ujęcie, «Przegląd Socjologiczny», t. 4, z. 1–2, s. 177–195, 1936. Dzisiejsi ludzie Polesia i inne eseje, (пад рэд. Г. Энгелькінг), Warszawa: IFiS PAN, 2005. Studia etnosocjologiczne. Tom 1. Polesie, (пад рэд. Г. Энгелькінг), Oficyna Naukowa, 2007.

Крыніцы

Літаратура

Спасылкі

Катэгорыя:Нарадзіліся 18 лютага Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1905 годзе Катэгорыя:Памерлі 28 снежня Катэгорыя:Памерлі ў 1967 годзе Катэгорыя:Этнолагі Польшчы Катэгорыя:Сацыёлагі Польшчы Катэгорыя:Славісты Польшчы Катэгорыя:Выпускнікі Ягелонскага ўніверсітэта