Пасляматчавыя пенальці, або серыя пасляматчавых пенальці ( або ) — спосаб, які выкарыстоўваецца ў футболе для вызначэння пераможцы матча, што завяршыўся ўнічыю, калі рэгламент спаборніцтваў не дапускае нічыйнога выніку. Ужыванне Пасляматчавыя пенальці выкарыстоўваюцца пераважна ў турнірах, якія праводзяцца па алімпійскай сістэме (на выбыванне), для вызначэння каманды, якая выходзіць у наступны раўнд спаборніцтваў або становіцца пераможцам турніру. Большасць міжнародных футбольных турніраў (у адрозненне ад пераважнай большасці нацыянальных чэмпіянатаў) уключае стадыі, што праводзяцца па сістэме на выбыванне. Звычайна гэта фінальная стадыя пасля групавога этапу; паводле такой жа сістэмы можа быць арганізаваны і папярэдні (кваліфікацыйны) этап. Алімпійская сістэма таксама выкарыстоўваецца ў большасці нацыянальных кубкавых турніраў. Напрыканцы 1980-х гадоў у нацыянальных чэмпіянатах некаторых еўрапейскіх краін (у прыватнасці, Нарвегіі, Венгрыі і Югаславіі) праводзіўся эксперымент з прызначэннем серыі пенальці пасля кожнага матча лігі, які завяршыўся ўнічыю; пераможца серыі атрымліваў на адно ачко больш, чым каманда, што прайграла. Аднак такая практыка не набыла папулярнасці і была скасавана. Пэўны час яна таксама выкарыстоўвалася ў футбольных лігах ЗША і Японіі. Як правіла, перад серыяй пенальці каманды гуляюць дадатковы час — два дадатковыя таймы па 15 хвілін кожны. Аднак, напрыклад, у Кубку Лібертадорэс пасляматчавыя пенальці выконваюцца адразу пасля заканчэння асноўнага часу матча. Удары па варотах падчас серыі выконваюцца з адзінаццаціметровай адзнакі, як і звычайныя пенальці, аднак рэгулююцца правіламі, якія некалькі адрозніваюцца ад правілаў выканання пенальці падчас гульні. Хоць па форме яны падобныя да пенальці, яны не з'яўляюцца штрафнымі ўдарамі, бо прызначаюцца не за парушэнне правілаў. Галы, забітыя падчас серыі, не ўключаюцца ў канчатковы лік матча і не ўлічваюцца ў статыстыцы галоў каманд або асобных ігракоў. З тэхнічнага пункту гледжання галы, забітыя ў серыі, не прыносяць перамогі ў матчы; вынік застаецца нічыйным, а серыя пенальці толькі вызначае, хто з двух сапернікаў працягне ўдзел у турніры (або стане чэмпіёнам, калі гэта быў фінал). Аднак у паўсядзённым ужытку лічыцца, што тая ці іншая каманда «перамагла па пенальці». Вынік такога матча запісваецца, напрыклад, як «2:2 (п. пен. 5:4)». У некаторых спаборніцтвах лічыцца, што каманда, якая выйграла серыю пенальці, перамагла ў матчы з перавагай у адзін гол незалежна ад рэальнага выніку серыі. Такая сістэма выкарыстоўвалася ў паўночнаамерыканскіх футбольных лігах у часы, калі серыя пенальці праводзілася пасля кожнага нічыйнога матча; цяпер яна сустракаецца пераважна ў студэнцкіх турнірах. Правілы Каманда, якая будзе першай выконваць пенальці, вызначаецца падкідваннем манеты, пасля чаго галоўны суддзя матча вызначае вароты, у якія будуць выконвацца ўдары. Усе ўдары выконваюцца ў адны вароты, каб максімальна ўраўнаваць шанцы каманд. Усе ігракі абедзвюх каманд, акрамя іграка, які выконвае ўдар, і брамнікоў, павінны знаходзіцца ў цэнтральным крузе. Брамнік каманды, якая абараняецца, знаходзіцца ў варотах. Брамнік каманды, якая выконвае ўдар, павінен знаходзіцца каля месца злучэння лініі варот і мяжы штрафной пляцоўкі разам з бакавым суддзёй. Правілы выканання ўдару такія ж, як і пры звычайным пенальці. Удар выконваецца з адзінаццаціметровай адзнакі і можа быць адбіты толькі брамнікам каманды-саперніка. Да моманту ўдару брамнік павінен знаходзіцца паміж стойкамі на лініі варот, хоць яму дазваляецца падскокваць на месцы, размахваць рукамі і іншымі спосабамі адцягваць увагу іграка, які выконвае ўдар. На практыцы брамнік рэдка застаецца строга на лініі варот; ён часта выходзіць крыху наперад, спрабуючы паменшыць магчымы кут удару і тым самым павялічыць свае шанцы адбіць мяч. Калі ў выніку мяч быў адбіты з парушэннем правілаў, суддзя можа прызначыць паўторны ўдар, але такое здараецца вельмі рэдка. Ігрок, які выконвае пенальці, можа ўдарыць па мячы толькі адзін раз. У адрозненне ад звычайнага пенальці, дабіванне мяча, які адскочыў ад брамніка, не дазваляецца. Таксама не дазваляецца дабіванне мяча, які адскочыў ад перакладзіны або стойкі. Каманды па чарзе выконваюць па пяць удараў. Аднак калі адна каманда забіла столькі галоў, што другая ўжо не можа адыграцца, серыя пенальці адразу спыняецца (напрыклад, адна каманда забівае тры мячы, а другая не забівае ніводнага, як гэта адбылося ў матчы 1/8 фіналу Украіна — Швейцарыя на чэмпіянаце свету 2006 года). Калі пасля першых пяці ўдараў пераможца не вызначаны, серыя працягваецца, пакуль адна з каманд не атрымае перавагу пасля аднолькавай колькасці выкананых удараў. Адразу пасля гэтага серыя заканчваецца. Толькі ігракі, якія знаходзіліся на полі на момант заканчэння матча, могуць выконваць удары ў серыі пенальці. Замяніць можна толькі брамніка, які атрымаў траўму падчас серыі, і толькі калі яго каманда яшчэ не выкарыстала максімальную колькасць замен, дазволеную рэгламентам спаборніцтваў. Ніводны ігрок не можа выконваць другі ўдар у серыі пасляматчавых пенальці, пакуль усе астатнія ігракі яго каманды (уключаючы брамніка) не выканаюць хаця б па адным удары. Аднак калі на момант пачатку серыі ў складзе адной каманды было менш ігракоў, чым у складзе другой, больш шматлікая каманда павінна вызначыць, хто з яе ігракоў не будзе ўдзельнічаць у серыі; такім чынам, у серыі ўдзельнічае аднолькавая колькасць ігракоў з абодвух бакоў. Выключаць брамніка са складу ўдзельнікаў серыі не дазваляецца. Гісторыя У мінулым функцыю пасляматчавых пенальці для вызначэння пераможцы нічыйнога матча выконваў жэрабя. Найбольш вядомы прыклад выкарыстання жэрабя ў футболе — паўфінальны матч чэмпіянату Еўропы 1968 года паміж зборнымі Італіі і СССР. Матч завяршыўся з лікам 0:0, і Італія выйшла ў фінал (дзе пасля стала чэмпіёнам Еўропы) дзякуючы падкідванню манеты. Вынаходства пасляматчавых пенальці традыцыйна прыпісваецца нямецкаму суддзі Карлу Вальду з Франкфурта-на-Майне, які ў 1970 годзе прапанаваў гэтае новаўвядзенне Баварскаму футбольнаму саюзу. Неўзабаве пасля гэтага пасляматчавыя пенальці былі прыняты Нямецкім футбольным саюзам, УЕФА і ФІФА. Паводле першапачатковых правілаў удары розных каманд падчас серыі не чаргаваліся: спачатку пяць удараў запар выконвала адна каманда, потым другая; серыя спынялася, як толькі пераможца станавіўся відавочным. Калі першая серыя з пяці ўдараў не выяўляла пераможцу, прызначалася другая, у якой першай выконвала пяць удараў ужо іншая каманда. Чаргаванне ўдараў было ўведзена ў 1976 годзе. Першым буйным міжнародным турнірам, пераможца якога быў вызначаны з дапамогай серыі пенальці, стаў чэмпіянат Еўропы 1976 года. У фінале зборныя Чэхаславакіі і Заходняй Германіі згулялі ўнічыю 2:2. У серыі пенальці з лікам 5:3 перамагла Чэхаславакія; вырашальны гол забіў Антанін Паненка пасля таго, як удар Улі Генеса трапіў у стойку. Крыніцы
Правілы футбола, сезон 2010/11
Катэгорыя:Правілы футбола