Ядвіга Казлоўская-Дода () — беларуская і польская мовазнаўца, паланістка і беларусістка, спецыялістка ў галіне славянскага мовазнаўства. Даследуе польскую мову ў Беларусі, польска-беларуска-літоўскае моўна-культурнае памежжа, беларускія гаворкі, этналінгвістыку, сацыялінгвістыку і сучасную беларускую мову. Доктар габілітаваны гуманітарных навук у галіне мовазнаўства (2017), прафесар універсітэта ў Універсітэце Марыі Складоўскай-Кюры (UMCS) у Любліне.

З 2018 года — намесніца галоўнага рэдактара навуковага штогодніка «Studia Białorutenistyczne», член навуковай рады часопіса «Przegląd Środkowo-Wschodni».

Біяграфія

Нарадзілася ў Беларусі. У 1989—1995 гадах была стыпендыяткай урада Польшчы. Скончыла польскую філалогію ва Універсітэце Марыі Складоўскай-Кюры ў Любліне ў 1995 годзе. Магістарскую працу «Нараджэнне і смерць у абрадах, вераваннях і звычаях палякаў Воранаўскага раёна ў Беларусі» напісала пад навуковым кіраўніцтвам Яна Адамоўскага і Ежы Бартмінскага.

У 1995—1998 гадах працавала ў аддзеле славянскага і тэарэтычнага мовазнаўства Інстытута мовазнаўства Акадэміі навук Беларусі ў Мінску. Удзельнічала ў падрыхтоўцы аднатомнага этымалагічнага слоўніка беларускай мовы, які не быў выдадзены, а таксама польска-беларускага слоўніка пад рэдакцыяй Генадзя Цыхуна, выдадзенага ў 2004 годзе.

У 1997 годзе прайшла навуковую стажыроўку ў Лабараторыі польскай мовы ўсходніх крэсаў Інстытута польскай мовы Польскай акадэміі навук у Варшаве, якую падтрымала Каса імя Юзафа Мяноўскага — Фонд падтрымкі навукі. У 1998—2001 гадах удзельнічала ў занятках Міжнароднай школы гуманітарных навук Цэнтральнай і Усходняй Еўропы, адначасова ў 1998—2002 гадах была дактаранткай Цэнтра даследаванняў антычнай традыцыі Варшаўскага ўніверсітэта, цяпер — факультэт «Artes Liberales».

У 2004 годзе ў Інстытуце польскай мовы ПАН абараніла доктарскую дысертацыю «Польская мова некалькіх вёсак Воранаўскага раёна. Іменнае і дзеяслоўнае словазмяненне» (), падрыхтаваную пад кіраўніцтвам Януша Рыгера. Даследаванне грунтавалася на матэрыялах польскіх гаворак жыхароў некалькіх вёсак Воранаўскага раёна і стала адной з асноў далейшых прац даследчыцы пра мову, ідэнтычнасць і культуру насельніцтва беларуска-літоўскага памежжа.

З кастрычніка 2004 года да верасня 2019 года працавала ў аддзяленні беларусістыкі Інстытута славянскай філалогіі UMCS; з кастрычніка 2018 года падраздзяленне мела назву аддзялення беларусістыкі і балгарыстыкі. Пазней стала супрацоўніцай кафедры славянскага мовазнаўства Філалагічнага факультэта UMCS, дзе займае пасаду прафесара універсітэта.

У 2017 годзе атрымала ступень доктара габілітаванага гуманітарных навук у дысцыпліне «мовазнаўства». Падставай для габілітацыі стаў аднатэматычны цыкл даследаванняў «Паняцце ДОМ у сучаснай беларускай мове», які складаўся з аўтарскай манаграфіі і пяці навуковых артыкулаў.

Навуковая дзейнасць

Асноўныя кірункі даследаванняў Казлоўскай-Доды звязаны з мовай і культурай палякаў Беларусі, асабліва з іх ідэнтычнасцю, абрадавымі традыцыямі і польскімі гаворкамі. Яна вывучае словазмяненне ў польскіх гаворках нашчадкаў шляхты і сялян, кантакты гэтых гаворак з беларускімі гаворкамі, беларускай і рускай літаратурнымі мовамі, а таксама рэгіянальную лексіку паўночнакрэсовай польскай мовы.

Асобны кірунак яе прац складаюць сацыя- і этналінгвістычныя даследаванні польска-беларуска-літоўскага памежжа. Сярод вывучаных ёю тэм — мова надмагільных надпісаў, народных песень, мясцовая лексіка, мікратапанімія, моўная і нацыянальная ідэнтычнасць, а таксама шматмоўе насельніцтва памежных рэгіёнаў. Казлоўская-Дода ўваходзіць у Даследчую групу беларускіх дыялектаў пры Кафедры беларусістыкі Варшаўскага ўніверсітэта.

Другі істотны напрамак — лінгвакультуралогія і вывучэнне моўнай карціны свету ў беларускай мове. Казлоўская-Дода даследавала ў беларускай моўнай і культурнай карціне свету паняцці дом, сям’я, здароўе, талерантнасць і звязаныя з імі каштоўнасныя катэгорыі. Яна таксама займаецца граматычнымі катэгорыямі сучаснай беларускай мовы і беларускай біблейскай фразеалогіяй.

Даследаванні паняцця «дом»

У 2015 годзе выйшла манаграфія «Паняцце ДОМ у сучаснай беларускай мове», прысвечаная моўна-культурнай канцэптуалізацыі дома ў сучаснай беларускай мове. Праца абапіраецца на лексікаграфічныя, тэкставыя і анкетныя матэрыялы і апісвае семантыку і каштоўнаснае напаўненне паняцця дом у беларускай моўнай супольнасці канца XX — пачатку XXI стагоддзя. Манаграфія стала цэнтральнай часткай цыкла прац, на падставе якога Казлоўская-Дода атрымала габілітацыю ў 2017 годзе.

Пазней гэты кірунак быў пашыраны на іншыя ключавыя культурныя паняцці. У 2025 годзе ў шостым томе міжнароднага «Лексікону аксіялагічнага славян і іх суседзяў», прысвечаным сям’і, выйшла яе даследаванне «RODZINA w języku białoruskim» («Сям’я ў беларускай мове»).

Даследаванні Воранаўшчыны

Шматгадовыя палявыя даследаванні Казлоўскай-Доды звязаны з Воранаўшчынай, у тым ліку з наваколлем Доцішак, якое ў навуковай рэцэнзіі на яе манаграфію названа роднымі мясцінамі даследчыцы. Вынікам гэтых даследаванняў стала манаграфія «Tożsamość, losy i język najstarszych mieszkańców okolic Dociszek na Białorusi (na podstawie badań terenowych z przełomu XX i XXI w.)», выдадзеная ў Любліне ў 2021 годзе.

У манаграфіі разгледжаны ідэнтычнасць, гістарычныя лёсы, моўная свядомасць і гаворкі старэйшых жыхароў шматмоўнай супольнасці на беларуска-літоўскім памежжы; асобная ўвага нададзена польскай гаворцы нашчадкаў мясцовай шляхты і сялян. Даследаванне спалучае дыялекталагічны, сацыялінгвістычны і антрапалагічны падыходы, а матэрыяльнай базай паслужылі шматгадовыя палявыя запісы.

Працягам даследаванняў Воранаўшчыны стаў артыкул 2025 года пра мікратапанімію вёсак Вайкунцы і Складанцы. У ім прааналізаваны назвы палёў, лясоў, балот і іншых аб’ектаў, у якіх захаваліся сляды шматвяковых балта-славянскіх моўных кантактаў; у мясцовым матэрыяле зафіксаваны як шматлікія літуанізмы, так і назвы пераважна беларускага, а таксама польскага і рускага паходжання.

Навукова-арганізацыйная і дыдактычная дзейнасць

З 2005 года Казлоўская-Дода з’яўляецца членам Міжнароднай асацыяцыі беларусістаў. З 2018 года ўваходзіць у навуковую раду часопіса «Przegląd Środkowo-Wschodni» і з таго ж года з’яўляецца намесніцай галоўнага рэдактара і членам рэдакцыйнай калегіі штогодніка «Studia Białorutenistyczne». У гэтай якасці ўдзельнічала ў навуковым рэдагаванні тамоў часопіса пачынаючы з тома 12 за 2018 год.

З 2020 года ўваходзіць у экспертную групу па экзаменах з моў нацыянальных і этнічных меншасцей і рэгіянальнай мовы пры Цэнтральнай экзаменацыйнай камісіі Польшчы. У UMCS выкладае агульнае і славянскае мовазнаўства, культуру і стылістыку польскай мовы, тэксталогію, праблематыку моўнай карціны свету і польскую мову як замежную. З’яўляецца таксама экзаменатаркай сертыфікацыйных экзаменаў і экзаменаў telc па польскай мове як замежнай.

У красавіку 2025 года ў межах праграмы Erasmus+ правяла цыкл заняткаў у Еўрапейскім гуманітарным універсітэце ў Вільнюсе, прысвечаных моўна-культурнай карціне дома ў сучаснай беларускай мове. У снежні 2025 года выступіла перад студэнтамі славістыкі Венскага ўніверсітэта з лекцыяй «Дом у беларускай мове».

Узнагароды

2015 — Медаль Камісіі нацыянальнай адукацыі ().

Бібліяграфія

Манаграфіі

Артыкулы і раздзелы ў калектыўных працах (выбраныя)

Крыніцы

Гл. таксама Міраслаў Янковяк Радаслаў Калета Эльжбета Смулкова Studia Białorutenistyczne Przegląd Środkowo-Wschodni Беларусазнаўства ў Польшчы Польская мова ў Беларусі

Спасылкі

Катэгорыя:Філолагі Польшчы Катэгорыя:Беларусісты Катэгорыя:Беларусісты Польшчы Катэгорыя:Паланісты Катэгорыя:Дыялектолагі Катэгорыя:Сацыялінгвісты Катэгорыя:Выпускнікі Універсітэта Марыі Складоўскай-Кюры Катэгорыя:Выкладчыкі Універсітэта Марыі Складоўскай-Кюры