Лобода () — род од околу 250 видови растенија и му припаѓа на семејството на штировите (Amaranthaceae). Овој род е различен од родот дива лобода (Chenopodium), со кој дели потсемејство.
Родот е прилично варијабилен и нашироко распространет. Опфаќа многу пустински и крајбрежни растенија и халофити (солољубиви растенија), како и растенија што виреат во влажни станишта. Името на родот доаѓа од латинскиот јазик и прв го употребил Плиниј Постариот за јадливите лободи.
Опис Видовите од овој род се едногодишни или повеќегодишни билки, полугрмушки или грмушки. Растенијата се прекриени со меурести влакна кои потоа спласнуваат и образуваат сребреста, лушпеста или прашкеста површина, ретко со издолжени трихоми. Листовите се распоредени наизменично долж гранките, ретко во спротивни парови, или приседнати или на лисна дршка, и понекогаш се листопадни. Самиот лист може да има различни облици и може да биде цел, назабен или поделен.
Листовите се држат на лисни пазуви или на краеви од гранчиња, во шилци или шилести метлички. Цветовите се еднополови, некои видови еднодомни, а други дводомни. Машките цветови имаат три до пет околуцветни поделоци и три до пет прашници. Женските цветови обично немаат околуцветник, туку се обвиени во листовидни прицветничиња, имаат кратко столпче и две устенца.
Откако ќе процути, the прицветничињата понекогаш се зголемуваат, задебелуваат и обвиваат плодот без да се залепени за него.
Хромозомскиот базен број е x = 9, освен кај малтешката лобода (A. lanfrancoi), каде е x=10.
Неколку видови лобода се C3-растенија, но највеќето се C4-растенија, со својствена лисна анатомија, наречена венечна или кранцова анатомија.
Таксономија
Родот лобода (Atriplex) прв формално го опишал Карл Линеј (Species Plantarum, 1753). Името на родот го користел Плиниј Постариот за градинарската лобода (A. hortensis).
Овој род еволуирал во средниот миоцен, патеката на C4-фотосинтезата се развила пред 14,1 – 10,9 милиони години, кога климата станала посушна. Родот набргу се разгранил и проширил на разни континенти. C4-лободата ја колонизирала Северна Америка, веројатно од Евроазија за време на средниот/доцниот миоцен, пред 9,8 – 8,8 милиони години, и потоа се проширила во Јужна Америка. Австралија била колонизирана на два наврата од C4-лози, еднаш од Евроазија или Америка пред 9,8 – 7,8 милиони години, и еднаш од Средна Азија пред 6,3 – 4,8 милиони години. Последната лоза бргу се разгранила, и станала предок на денешните видови лобода во Австралија.
Типски вид (лектотип) е градинарската лобода (Atriplex hortensis). Лободата е многу богат род — содржи 250-300 видови, а се откриваат и нови. На пример, јилирската лобода (A. yeelirrie) е формално опишана во 2015 г.
Традиционалната таксономија на лободите (Atripliceae) заснована на морфолошките одлики е спорна. Молекуларните проучувања покажале дека многу родови не се вистински кладови. Една од нив утврдила дека Atripliceae може да се поделат на два главни клада — Archiatriplex, со неколку расеани видови, и поголемиот клад Atriplex кој е многу разновиден и распространет низ светот. По филогенетските испитувања Kadereit et al. (2010) го исклучиле Halimione како одделен сестрински род. Преостанатите видови лобода биле групирани во неколку кладови.
Во Македонија Во Македонија природно се застапени 5 видови и 1 подвид на лобода. Atriplex hortensis — градинарска лобода Atriplex oblongifolia — долголисна лобода Atriplex patula — разгранета лобода Atriplex prostrata subsp. calotheca (Rafn) M.A.Gust. (syn. Atriplex hastata ) — копјеста лобода Atriplex rosea — розова лобода Atriplex tatarica — татарска лобода
Распространетост и живеалиште The genus Atriplex is distributed nearly worldwide од суптропските до умерените, па до субарктичките краишта. Most species-rich are Австралија, Евроазија, Јужна Америка и Северна Америка. Many species are халофити and are adapted to dry environments with salty soils.
Екологија Лободите се храна за ларвите на некои пеперутки и молци. Понекогаш ги јадат и камили. Пајаците како Phidippus californicus и други членконоги ги користат растенијата како засолниште и место за лов во живеалиште кое инаку е пусто. Претположено е дека лободата била главна храна на изумрениот џиновски кенгур Procoptodon goliah.
Употреба Денес луѓето ја јадат градинарската лобода (A. hortensis), но многу видови се јадливи и се јаделе од доцниот епипалеолит.
За разгранетата лобода (A. patula) е знае дека е археофит во северна Европа, и се претпоставува дека ја јаделе луѓето од ертебелската култура. Нејзините семки се среќаваат во наоди од приготвување на житарки од доцното железно време во Британија. Сивата лобода (A. cinerea) се користи како храна во Австралија уште од праисториско време. Седата (A. canescens) и густолисната лобода (A. confertifolia) ја јаделе американските староседелци, а копјеста лобода (A. hastata) била храна во рурална Евроазија.
Проучувањата на лободата го покажале нејзиниот потенцијал во земјоделството. Месото од овците што се хранеле со лобода има изненадувачки многу витамин Е, и е попосно и посочно од обичното јагнешко. Повисокото количество на витамин Е е поповлно за животното, а воедно ја продолжува свежината на месото. Овој ефект е покажан за монетната (A. nummularia) и речната лобода (A. amnicola). Од непознати причини, овците претпочитаат повлакнестата и помалку хранлива речна лобода.
Лободите се користат и како украсни растенија во пределното уредување и може да послужат во спречување на ерозија на почвата на крајбрежни места. Монетната лобода (A. nummularia) исто така успешно е користена за рехабилитација на стари рудни копови во Австралија.
Наводи Stanley L. Welsh: Atriplex - online, In: Flora of North America Editorial Committee (ed.): Flora of North America North of Mexico, Volume 4: Magnoliophyta: Caryophyllidae, part 1., Oxford University Press, New York. 2003, . Gelin Zhu, Sergei L. Mosyakin & Steven E. Clemants: Chenopodiaceae: Atriplex - online, In: Wu Zhengyi, Peter H. Raven, Deyuan Hong (ed.): Flora of China, Volume 5: Ulmaceae through Basellaceae., Science Press und Missouri Botanical Garden Press, Beijing und St. Louis, 2003, .
Gudrun Kadereit, Evgeny V. Mavrodiev, Elizabeth H. Zacharias & Alexander P. Sukhorukov: Molecular phylogeny of Atripliceae (Chenopodioideae, Chenopodiaceae): Implications for systematics, biogeography, flower and fruit evolution, and the origin of C4 Photosynthesis. - American Journal of Botany 97(10): 1664-1687, 2010. (2004): Variation within and between two saltbush species in plant composition and subsequent selection by sheep. Aust. J. Agr. Res. 55(9): 999–1007. (HTML abstract) (2004): Saltbush lifts sheep meat vitamin content. Farming Ahead 153(October): 63. PDF fulltext
Atriplex at Tropicos, accessed 2013-07-11
Библиографија (1999): Orach. In: Oxford Companion to Food: 556.
Надворешни врски
Какво растение е лободата?, Мојата убава градина
Категорија:Халофити Категорија:Сушоотпорни растенија Категорија:Градинарски растенија Категорија:Диволободови Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј Категорија:Псевдожитарки