Primula

Primula — род тревести цветни растенија од семејството Јаглики (Primulaceae). Покрај обичната јаглика, во оваа група спаѓаат и други чести видови како што се Primula auricula, Primula veris и Primula elatior. Овие видови се особено ценети поради нивните украсни цветови. Тие се одгледуваат и хибридизираат во огромна мера, а во случајот на обичната јаглика, тоа се прави веќе со векови. Видовите од родот Primula се автохтони во умерениот појас на Северната Хемисфера, ширејќи се јужно до тропските планински предели во Етиопија, Индонезија и Нова Гвинеја, како и во умерените региони на јужна Јужна Америка, при што речиси половина од сите познати видови потекнуваат од Хималаите.

Според традиционалните класификации, родот Primula опфаќа над 500 видови, а оваа бројка е уште поголема доколку во неговиот опсег се вклучат и одредени сродни родови

Опис Primula претставува сложен и разновиден род, со широк спектар на живеалишта од алпски падини до мочурливи ливади. Овие повеќегодишни растенија цветаат претежно во текот на пролетта. Нивните листови се организирани во розета и можат да бидат назабени, со ситни запци или целосно цели. Цветовите се петчлени, поединечни или собрани во штитовидна групација, и се развиваат од центарот на розетата. Чашката е во форма на цилиндар или ѕвоно, поделена на пет сегменти, трајно останува на растението и го обвива плодот. Венечната труба е цилиндрична, а ливчињата се распростираат, со цел раб или со плитки до подлабоки засечувања на врвот. Прашниците се прицврстени на венечната цевка или во нејзиното грло, со мошне кратки дршки. Столпчето завршува со главичест врв. Постојат многубројни семенови зачетоци. Плодната кутијка е во форма на топче, јајце или цилиндар.

Некои видови покажуваат бело брашносто цветање на различни делови од растението. Многу видови се адаптирани на алпската клима.

Таксономија Забележан уште од средновековните тревари, родот Primula бил формално опишан од Карл Линеј во 1750-тите со седум видови, а подоцна, во 1877 година, Чарлс Дарвин го проучувал преку појавата хетеростилија — карактеристика што останува клучна за неговата класификација. Најсеопфатниот преглед на ова семејство го направиле Фердинанд Албин Пакс и Рајнхард Густав Паул Кнут во 1905 година, опфаќајќи речиси 1.000 видови распоредени во 22 рода. Филогенеза Родот Primula е најголемиот во семејството Primulaceae и претставува негов главен носечки род, сместен во подсемејството Primuloideae. Позицијата на Primula во семејството и нејзината врска со другите родови е прикажана на овој кладограм:

Класификација Родот Dodecatheon во своето потекло произлегува од самиот род Primula, поради што неговите видови денес се вклучени во составот на Primula. UNC Herbarium, North Carolina Botanical Garden, University of North Carolina at Chapel Hill.

Секции од родот Primula Класификацијата на родот Primula е предмет на ботанички истражувања повеќе од еден век, при што, поради неговата големина и разновидност (со околу 430 до 500 видови), ботаничарите ги организирале видовите во неколку подродови, најчесто поделени на триесет секции. Некои од овие секции (како Vernales и Auricula) содржат многу видови, додека други опфаќаат само по еден вид.

Избрани видови Видовите вклучуваат: мини| Primula algida мини| Primula auriantaca мини| Primula beesiana

Primula alcalina Primula algida Primula aliciae Primula allionii Primula alpicola Primula amethystina Primula angustifolia Primula anisodora Primula anvilensis Primula appenina Primula arunachalensisBasak, S. K. and G. G. Maiti. 2000. Primula arunachalensis sp. nov. (Primulaceae) from the Eastern Himalaya. Acta Phytotax. Geobot. 51(1) 11-15. Primula atrodentata Primula aurantiaca Primula aureata Primula auricula Primula auriculata Primula bathangensis Primula beesiana Primula bella Primula bellidifolia Primula bergenioidesMing, H. C. and G. Y. Ying. (2003). Two new species of Primula (Primulaceae) from China. Novon 13 196-199. Primula bhutanica Primula blattariformis Primula boothii Primula borealis Primula bracteosa Primula bulleyana

Primula calderiana Primula calliantha Primula calyptrata Primula capillaris Primula capitata Primula capitata ssp. mooreana Primula capitata ssp. crispata Primula capitellata Primula carniolica Primula caveana Primula cawdoriana Primula cernua Primula chionantha Primula chumbiensis Primula chungensis Primula chasmophila Primula clarkei Primula clusiana Primula clutterbuckii Primula cockburniana Primula concholoba Primula concinna Primula conspersa Primula cortusoides Primula cuneifolia Primula cusickiana Primula daonensis Primula darialica Primula davidii Primula deflexa Primula denticulata Primula deorum Primula deuteronana Primula dryadifolia Primula edgeworthii Primula egaliksensis Primula elatior Primula elizabethiae Primula elongata Primula erythrocarpa Primula farinosa Primula farreriana Primula fedschenkoi Primula fenghwaiana Primula filchnerae Primula filipes Primula firmipes Primula fistulosa Primula flaccida Primula floribunda Primula florindae Primula forrestii Primula frondosa

мини| Primula glutinosa мини| Primula helodoxa мини| Primula japonica

Primula gambeliana Primula gemmifera Primula geraniifolia Primula giraldiana Primula glabra Primula glaucescens Primula glomerata Primula glutinosa Primula gracilenta Primula gracillipes Primula griffithii Primula halleri Primula helodoxa Primula hendersonii Primula heucherifolia Primula hirsuta Primula hookeri Primula incana Primula interjacens Primula involucrata Primula ioessa Primula irregularis Primula japonica Primula jesoana Primula jigmediana Primula juliae Primula kingii Primula kisoana Primula kitaibeliana Primula klattii Primula laurentiana Primula lihengianaLi, R. and C. M. Hu. (2009). Primula lihengiana (Primulaceae), a new species from Yunnan, China. Annales Botanici Fennici 46(2) 130-32

мини| Primula marginata мини| Primula megaseifolia

Primula listeri Primula longiscapa Primula lutea Primula luteola Primula macrophylla Primula magellanica Primula malacoides Primula malvacea Primula marginata Primula megaseifolia Primula melanantha Primula melanops Primula minima Primula minor Primula mistassinica Primula modesta Primula mollis Primula moupinensis

Primula munroi Primula muscarioides Primula nipponica Primula nivalis Primula obconica Primula orbicularis

Primula palinuri Primula parryi Primula pedemontana Primula petelotii Primula petiolaris Primula pinnatifida Primula poissonii Primula polyneura Primula prenantha Primula prolifera Primula pulchella Primula pulverulenta Primula pumila Primula reidii Primula reinii Primula renifolia Primula reptans Primula reticulata Primula rockii Primula rosea Primula rotundifolia Primula rusbyi Primula sapphirina Primula saxatilis Primula scandinavica Primula scapigera Primula scotica Primula secundiflora Primula septemloba Primula serratifolia Primula sheriffii Primula sieboldii Primula sikkimensis Primula sinensis Primula sinolisteri Primula sinomollis Primula soldanelloides Primula sonchifolia Primula souliei Primula spectabilis Primula specuicola Primula stricta Primula strumosa Primula suffrutescens Primula szechuanica Primula takedana Primula tanneri Primula tardiflora Primula tenella Primula tenuiloba Primula tenuitubaMing, H. C. and G. Y. Ying. (2003). Two new species of Primula (Primulaceae) from China. Novon 13 196-199. Primula tibetica Primula tschuktschorum Primula tyrolensis Primula vaginata Primula valentiniana Primula veris Primula verticillataPrimula verticillata (yellow primrose). Royal Botanic Gardens, Kew. Primula vialii Primula villosa Primula vulgaris Primula waltonii Primula watsonii Primula warshenewskiana Primula whitei Primula wilsonii Primula wollastonii Primula wulfeniana Primula xanthopa Primula yunnanensis Primula yuparensis

Етимологија Зборот primula е латинска деминутивна форма во женски род од primus (што значи „прв“) и се однесува на цветовите кои меѓу првите рацутуваат во пролет.

Распространетост и живеалиште Иако родот Primula опфаќа над 400 видови, негово главно јадро на разновидност се Источните Хималаи и западна Кина (Јунан), каде што се наоѓаат дури 75% од нив. Споредни центри се планинските венци во Западна Азија, Европа (од Пиринеите до Карпатите), Источна Азија и западна Северна Америка. Овој род е претежно застапен во планинските и поладните региони на Северната Хемисфера, со одделни видови во Јужна Америка, Етиопија и тропска Азија (Јава и Суматра), додека во Северна Америка се среќаваат околу 25 видови поделени во пет секции.

Родот Primula е застапен во влажните и умерени климатски подрачја на Северната Хемисфера, најчесто во шумскиот појас, рамничарските ливади, алпските пасишта, како и тундрите.

Во Македонија се среќаваат следните видови:

Primula minima - Цветовите се розови или светловиолетови. Ниско растение, 3-5 cm високо, со еден или ретко со два приседнати цвета. Primula halleri - Цветовите се розови или светловиолетови. Соцветието со голем број цветови. Листовите на долната страна бели од брашнест налеп. Primula vulgaris - Цветовите се жолти и поединечни, со долги дршки и избиваат од средината на розетата. Primula veris - Цветовите се жолти и собрани во штитесто соцветие со долга дршка. Чашката е широка и ѕвонеста. Венчето е интензивно жолто. Кутијката е овална и достигнува до половината на чашката. Primula elatior - Цветовите се жолти и собрани во штитесто соцветие со долга дршка. Чашката е тесна и цилиндрична. Венчето е светложолто. Кутијката е цилиндрична и обично подолга од чашката. Видовите од родот Primula служат како храна за гасениците на пулејкавата пеперуга (Hamearis lucina).

Галерија

Наводи

Надворешни врски Ерменијапедија: Медицинска употреба на јаглика

Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј Категорија:Градинарски растенија Категорија:Флора на Македонија Категорија:Флора на Европа

Primula

Źródło i licencja