Мамографија (од латински *mamma* – млечна жлезда + грчки *γράφειν* – пишува/слика) е специјализирана радиолошка метода за испитување на дојките со нискоенергетски X-зраци (обично околу 25–35 kVp). Нејзина главна цел е рана детекција на рак на дојка преку идентификување на карактеристични промени: маси, микрокалцификации, асиметрии и архитектонски дисторзии, често пред тие да бидат опипливи.

Историја Методата води потекло од откривањето на X-зраците од Вилхелм Рентген во 1895 година. Во 1913 година германскиот хирург Алберт Саломон ги направил првите мамографски снимки на отстранети дојки (околу 3000 мастектомии), опишувајќи ги микрокалцификациите и ширењето на туморите. Во 1930-тите се појавиле првите снимки кај живи пациенти. Во 1960-тите Роберт Еган во САД ја усовршил техниката (висок струен интензитет, низок напон) и покажал дека е поучувачка и применлива за скрининг. Во средината на 1960-тите биле развиени првите посветени мамографски апарати. Од 2000-тите доминира дигиталната мамографија, а подоцна и 3D томосинтезата.

Видови

Скрининг мамографија – кај асимптоматски жени (стандардно две проекции по дојка: краниокаудална – CC и медиолатерална коса – MLO). Дијагностичка мамографија – кај симптоми (палабилна маса, болка, исцедок, промени на кожата) или при сомнителни наоди од скрининг; вклучува дополнителни проекции и компресии. 2D (стандардна дигитална) – дводимензионални слики. 3D (дигитална томосинтеза на дојка, DBT) – серија слики од различни агли кои се реконструираат во „парчиња“, што ја намалува преклопувањето на ткивата и ја зголемува детекцијата на рак, особено кај густи дојки. Други напредни техники: контраст-засилена мамографија (CEM), позитронска емисиона мамографија итн. Ултразвук и МРИ се користат како дополнителни методи.

Постапка Пациентката (или пациентот) се поставува пред специјализиран мамографски апарат. Дојката се компресира помеѓу две плочи (обично 5–10 секунди по проекција) за да се изедначи дебелината, да се намали расфрлањето на зраците, да се намали дозата на радијација и да се елиминира движењето. Компресијата може да предизвика непријатност или краткотрајна болка; препорачливо е да се прави во првата половина од менструалниот циклус. Целата постапка обично трае 10–30 минути. Дозата на радијација е ниска (околу 0,4–0,7 mSv за стандарден преглед – споредлива со неколку месеци природна позадинска радијација).

Клиничко значење и препораки Мамографијата е најдокажана метода за намалување на смртноста од рак на дојка. Рандомизирани студии и мета-анализи покажуваат редукција на морталитетот од околу 15–40 % зависно од возраста и квалитетот на студиите. Според ажурираните препораки на USPSTF (2024), се препорачува биенален (на секои 2 години) скрининг за жени на возраст 40–74 години. Други организации (ACR, ACS) често препорачуваат годишен скрининг почнувајќи од 40 години, особено кај жени со повисок ризик. Кај висок ризик (BRCA мутации, силно семејна анамнеза) се комбинира со МРИ.

Предности и ограничувања Предности: рана детекција (вклучувајќи DCIS), зголемување на можностите за конзервативен третман, намалување на морталитетот.

Ограничувања и ризици:

Лажно позитивни резултати (повици за дополнителни испитувања и биопсии). Прекумерна дијагноза (детекција на тумори кои никогаш не би станале клинички значајни). Намалена сензитивност кај многу густи дојки. Многу низок ризик од радијациски-индуциран рак (далеку помал од придобивките). Непријатност од компресијата.

Интерпретацијата се врши според системот BI-RADS (Breast Imaging Reporting and Data System).

Мамографијата останува златен стандард за скрининг на рак на дојка, надополнета со ултразвук, МРИ и нови технологии (вештачка интелигенција за анализа на слики, контраст-засилени техники). Одлуката за скрининг треба да биде индивидуализирана според возраст, ризик-фактори, густина на дојките и лични преференции.

Категорија:Медицински постапки