мини|Двајца мажи се расправаат за вистинското значење на симболот. Во зависност од гледната точка, тој може да биде деветка, шестка, 7,5±1,5, слика на патот итн. Релативизам ( — „релативен, особен“) во филозофијата — методолошки принцип што се состои во апсолутизирање на релативноста и условноста на содржината на спознанието.
Релативизмот произлегува од едностраното нагласување на постојаната променливост на реалноста и негирањето на релативната стабилност на нештата и појавите. Гносеолошките корени на релативизмот се наоѓаат во отфрлањето на признавањето на непрекинатоста во развојот на знаењето, преувеличувањето на зависноста на процесот на спознание од неговите услови (на пример, од биолошките потреби на субјектот, неговата психичка состојба или достапните логички форми и теоретски средства). Фактот на развојот на спознанието, во тек на кој се надминува секое достигнато ниво на знаење, релативистите го сметаат за доказ за неговата невистинитост, односно субјективност, што води кон негирање на објективноста на спознанието воопшто, односно кон агностицизам.
Историја Релативизмот како методолошка поставеност потекнува од учењето на старогрчките софисти: од тезата на Протагора „човекот е мера за сите нешта...“ произлегува признавањето дека основа на спознанието е само тековната чувствителност, која не одразува какви било објективни и стабилни појави.Џохадзе Д. В. Антички дијалог и дијалектика // Философија и општество. — 2012. — бр. 2. — стр. 23—45
Елементите на релативизмот се карактеристични за античкиот скептицизам: откривајќи ја нецелосноста и условноста на знаењата, како и нивната зависност од историските услови на процесот на спознание, скептицизмот го преувеличува значењето на овие моменти и ги толкува како сведоштво за несигурноста на секое знаење воопшто.
Аргументите на релативизмот филозофите од XVI до XVIII век (Еразмо Ротердамски, М. Монтењ, П. Бејл) ги користеле за критика на религиозните догми и основите на метафизиката. Сосема поинаква улога релативизмот има во идеалистичкиот емпиризам (Џ. Беркли, Д. Хјум; махизмот, прагматизмот, неопозитивизмот). Апсолутизирањето на релативноста, условноста и субјективноста на спознанието, што произлегува од сведувањето на процесот на спознание на емпириски опис на содржината на сетилните впечатоци, тука служи како основа за субјективизам.
Критики Чест аргументKeith Dixon. Is Cultural Relativism Self-Refuting? (British Journal of Sociology, vol 28, No. 1) против релативизмот сугерира дека тој е суштински самонегирачки: тврдењето „сѐ е релативно“ се класифицира или како релативно тврдење или како апсолутно. Ако е релативно, тогаш ова тврдење не ги исклучува апсолутите. Ако пак тврдењето е апсолутно, тогаш тоа обезбедува пример за апсолутно тврдење, докажувајќи дека не се сите вистини релативни. Меѓутоа, овој аргумент против релативизмот важи само за релативизмот што ја поставува вистината како релативна, т.е. епистемолошкиот релативизам или релативизмот на вредноста на вистината. Поточно, само екстремните видови епистемолошки релативизам се соочуваат со оваа критика, бидејќи постојат многу епистемолошки релативисти што тврдат дека некои аспекти од она што се смета за фактички „вистинито“ не се универзални, но сепак прифаќаат дека постојат други универзални вистини (на пр. гасни закони или морални закони).
Наводи
Надворешни врски
Westacott, E. Relativism, 2005, Internet Encyclopedia of Philosophy Westacott, E. Cognitive Relativism, 2006, Internet Encyclopedia of Philosophy Professor Ronald Jones on relativism What 'Being Relative' Means, a passage from Pierre Lecomte du Nouy's "Human Destiny" (1947) BBC Radio 4 series "In Our Time", on Relativism – the battle against transcendent knowledge, 19 January 2006 Against Relativism, by Christopher Noriss
The Catholic Encyclopedia Harvey Siegel reviews Paul Boghossian's Fear of Knowledge
Категорија:Методологија Категорија:Филозофија на науката Категорија:Филозофски школи и традиции