Anthyllis vulneraria — едногодишни, двегодишни или повеќегодишни тревести лековити растенија кое потекнува од Европа, северна Африка и Западна Азија опишано од Карл Линеј. Специфичниот епитет vulneraria значи „лекувач на рани“.Wolfgang Hensel, 350 Plantes médicinales (french edition: Delachaux et Niestlé SA, Paris, 2008, ; German edition 2007 Franckh-Kosmos Verlags-GmbH & Co, Stuttgart, Wolfgang Hensel, Welche Heilpflanze ist das?)
Опис Anthyllis vulneraria се едногодишни, двегодишни или повеќегодишни тревести растенија. Стеблото 5–90 см високо, полегнато, придигнато или вертикално, неразгрането или разгрането, со прилегнати, а во долниот дел понекогаш со расперени влакна. Листовите приосновни или распоредени по должината на стеблото; долните листови непарно-перести, при што врвното ливче најчесто е поголемо од страничните, поретко трочлени или редуцирани само на едно врвно ливче; стеблените листови непарно-перести, со 5–11 еднакви или нееднакви, копјестовидни, елиптични или јајцевидни ливчиња. Цветовите се собираат во голем број во главичести соцветија по врвовите на гранчињата, обвиени со два длановидно насечени листа во основата на соцветието, кои обично се покуси од соцветието. Цветањето се одвива од јуни до септември. Чашката 7–14 мм долга, 3,5–5 мм широка, трубеста, со прилегнати, полурасперени или расперени влакна, неправилна, во горниот дел стеснета, еднобојна или во горниот дел поцрвенета, по прецветувањето меуресто подуена, со 5 нееднакви запци, значително покуси од трубестиот дел, од кои двата горни се јајцевидни, а трите долни зашилени. Венчето 11–15 мм долго, жолто, портокалово, црвено, пурпурно, бледорозово или белузлаво. Барјачето 5–6 mm широко, обратно-јајцевидно-срцевидно, линејно-лировидно или лировидно-круглесто, стеснето во 4–8 мм долг, тенок, клинест дел; крилцата подолги од лаѓичката. Плодот мешунка, гол, кафеав, со една, поретко две семки. Зреењето на плодовите се одвива од јули до октомври.
Anthyllis vulneraria е храна на малите ларви на џуџестиот синец и на Aproaerema anthyllidella.
Варијабилност
Anthyllis vulneraria var macedonica Anthyllis vulneraria var bulgarica Anthyllis vulneraria var alpestris Anthyllis vulneraria var albana
Подвидови Овој вид вклучува бројни подвидови, од кои 47 се прифатени од Plants of the World Online. Некои автори ги сметаат овие како посебни видови:
A. vulneraria subsp. abyssinica (Sagorski) Cullen – Еритреја и Етиопија A. vulneraria subsp. ajmasiana – Мароко A. vulneraria subsp. alpestris (Kit.) Asch. et Gr. – Европски планини A. vulneraria subsp. argyrophylla – Јужна Шпанија A. vulneraria subsp. arundana – Јужна Шпанија A. vulneraria subsp. baldensis (Sagorski) Pignatti ex Kerguélen – Југозападни и јужни Алпи A. vulneraria subsp. balearica – Балеарски Острови A. vulneraria subsp. boissieri – Кримски Полуостров, Кавказ, Турција и северен Иран A. vulneraria subsp. borealis – Западен Исланд A. vulneraria subsp. boscii – Северозападна Шпанија и Пиринеите A. vulneraria subsp. bulgarica – Балкански Полуостров A. vulneraria subsp. busambarensis (Lojac.) Pign. – Сицилија A. vulneraria subsp. carpatica (Pant.) Nyman –Западна и централна Европа A. vulneraria subsp. colorata (Juz.) Tzvelev (synonym: Anthyllis colorata Juz.) – Балтичките земји, северозападна и централна европска Русија A. vulneraria subsp. corbierei – Југозападна Велика Британија, Каналски Острови, северозападна Франција A. vulneraria subsp. danica – Данска A. vulneraria subsp. dertosensis – Шпанија A. vulneraria subsp. fatmae – Северен Мароко A. vulneraria subsp. forondae (Sennen) Cullen – Североисточна Шпанија, Пиринеи и југозападни Алпи A. vulneraria subsp. fruticans – Мароко A. vulneraria subsp. gandogeri – Ибериски Полуостров, Балеарски Острови и северен Мароко A. vulneraria subsp. guyotii – Западни Алпи A. vulneraria subsp. hispidissima – Македонија, североисточна Грција и Турција A. vulneraria subsp. iberica (W.Becker) Jalas – Бреговите на Западна Европа од Белгија до Португалија A. vulneraria subsp. iframensis – Мароко A. vulneraria var. langei – Бреговите на Западна Европа од Данска до Франција и Британските Острови A. vulneraria subsp. lapponica – Британски Острови, Скандинавија, балтички земји, Белорусија, Украина и северна и централна Русија A. vulneraria subsp. maritima – Од јужниот брег на Балтичкото Море до северна и централна Русија A. vulneraria subsp. matris-filiae – Јужна и источна Шпанија, северен Мароко A. vulneraria subsp. maura (Beck) Lindb. – Северна Африка, Пиринејски Полуостров, Италија и Сицилија, Сирија и Либан A. vulneraria subsp. microcephala – Шпанија A. vulneraria subsp. multifolia – Шпанија A. vulneraria subsp. nana – Италија (централни Апенини) A. vulneraria subsp. pinidicola – Грција, Крит и поранешна Југославија
A. vulneraria subsp. polyphylla (D.C.) Nyman – Франција, Италија, Данска, Централна Европа, северниот дел на Балканскиот Полуостров, европскиот дел на Русија, Кавказ и Турција A. vulneraria subsp. polyphylla (D.C.) Nyman × affinis Brittinger ex Kerner A. vulneraria subsp. pseudoarundana – Мароко и јужна и источна Шпанија A. vulneraria subsp. pulchella (Vis.) Bornm. – Југоисточна Европа, полуостровот Крим, Кавказ и Турција A. vulneraria subsp. rubriflora (synonym A. vulneraria subsp. praepropera (Kerner) Bornm.) – Франција и Балеарските Острови, преку јужна Европа, до Израел A. vulneraria subsp. saharae – Алжир и Мароко A. vulneraria subsp. subscaposa – Закавказје A. vulneraria subsp. valesiaca (Becker) Guyot – Франција, Италија и Швајцарија A. vulneraria subsp. variegata – Од Кавказ до јужна Турција A. vulneraria subsp. versicolor – Австрија, Италија, Швајцарија и поранешна Југославија A. vulneraria subsp. vitellina – Бугарија A. vulneraria subsp. vulneraria L. – Oд западна и северна Европа до северна и источна европска Русија A. vulneraria subsp. vulnerarioides (All.) Arcang. – Jугозападните Алпи, Пиринеите и Корзика A. vulneraria subsp. vulnerarioides (All.) Arcang. × bonjeanii Beck A. vulneraria subsp. weldeniana (Rchb.) Cullen – Sевероисточна Италија и северозападен Балкански Полуостров A. vulneraria subsp. weldeniana (Rchb.) Cullen × tricolor Vukot. A. vulneraria subsp. weldeniana (Rchb.) Cullen × versicolor Sagorski
Општа распространетост Ова растение е спорадично низ цела Европа, од Исланд до Средоземното Море, во Мала Азија до Иран, во Северна Африка и во Етиопија. Доведен вид е во Северна Америка. Претежно се среќава на суви тревни површини и карпести средини со варовничка почва, до 3000 метри надморска височина.
Распространетост во Македонија Anthyllis vulneraria расте на суви места, по брдски пасишта, на варовнички камењари, покрај карпи, на чистини во шумски појаси, по планинските и високопланинските пасишта и камењари на надморска височина од 250 до 2650 метри. Неговите варијабилност и подвидно се среќаваат на различни места во Македонија:
A. vulneraria subsp vulneraria – не се среќава во Македонија. A. vulneraria subsp polyphylla – се среќава во Гази Баба, Матка, селото Нова Брезница во Скопје, Скопска Црна Гора, Жеденската Клисура кај селото Радуша и селото Орашје, Маврово и Јама на Бистра. A. vulneraria var macedonica – се среќава на клисурите на реките Тополка и Бабуна во Велес, селото Мајден во Кавадарци, Плетвар и Козјак во Прилеп, местото Ѓуранѓа и поранешното село Асанли во Нов Дојран. A. vulneraria var bulgarica – се среќава на Матка во Скопје, Жеденската Клисура, селото Барбарос во Македонска Каменица, над селото Велебрдо на Крчин, Јабланица, Вевчани, Галичица, Илинска Планина. A. vulneraria subsp pulchella – се среќава на Јакупица на Солунска Глава и Бегово Поле, Попова Шапка на Шар Планина, Церипашина кај Љуботен, Меденица на Бистра, Требишка Рупа, Чаушица, Говедарник, Русин Брдо, Косеница, Маскаровец, Селечка Планина, Султаница, Кобилино Поле на Кораб, Дешат над селото Битуше, Стара Галичица, Петрино и Томорос на Галичица. Дренковски ги посочил исто така за Водно во 1969 година. A. vulneraria subsp spruneri – се среќава кај Козјак во Прилеп, Мариово кај Гола Скрка помеѓу селата Мелница и Витолиште, Пантелејмон над селото Бешиште, Живовска Скрка над селото Живово и кај Змејца. A. vulneraria var alpestris – Хорват во 1936 година го посочил за планината Шар Планина. A. vulneraria var albana – се среќава на Бегово Поле, Марина Дупка и Солунска Глава на Јакупица, Попова Шапка, Церипашина и Титов Врв на Шар Планина, Кобилино Поле на Кораб и кај Дешат над селото Битуше.
Галерија
Наводи
Надворешни врски
Категорија:Флора на Македонија Категорија:Флора на Европа Категорија:Флора на Етиопија Категорија:Флора на Еритреја Категорија:Растенија опишани во 1753 година Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј Категорија:Лековити растенија Категорија:Флора на Северна Африка Категорија:Флора на Кавказ Категорија:Флора на Азија