«Kalendarz wileński» (Віленскі каляндар) — адно з самых папулярных штогадовых навукова-папулярных, літаратурных і даведачных перыядычных выданняў, якое выпускалася ў Вільні ў другой палове XVIII стагоддзя (у 1768—1786 гадах). Каляндар адыграў значную ролю ў пашырэнні асветніцкіх ідэй і ведаў сярод грамадства Вялікага Княства Літоўскага.
Гісторыя выдання Выданне розных відаў календароў было надзвычай прыбытковай справай для друкарань Вялікага Княства Літоўскага. Папярэднікам «Віленскага календара» быў гэтак званы «Палітычны каляндарык» (), які выдаваўся ў Вільні езуітамі з 1758 па 1767 год.
У 1768 годзе, у перыяд развіцця эпохі Асветніцтва, фармат выдання быў пашыраны, і ён пачаў выходзіць пад назвай «Kalendarz wileński». Да 1773 года яго друкавала Акадэмічная друкарня Віленскага ўніверсітэта (езуіцкая). Пасля скасавання ордэна езуітаў (1773 г.) выданне не спынілася: з 1774 года і да канца існавання ў 1786 годзе каляндар выпускаўся ў віленскай друкарні манаскага ордэна піяраў, якія перанялі на сябе ролю галоўных асветнікаў у краіне.
Змест і структура «Віленскі каляндар» значна адрозніваўся ад звычайных рэлігійных ці сельскагаспадарчых даведнікаў і ўяўляў сабой сапраўдную энцыклапедыю штодзённага жыцця для шляхты і мяшчанства. Даследчык кніжнай культуры М. Нікалаеў адзначае, што падобныя выданні мелі каласальны ўплыў на папулярызацыю навукі і літаратуры ў ВКЛ.
Традыцыйны змест календара звычайна ўключаў: Астранамічныя і каляндарныя звесткі: расклад дзён, фазы месяца, прагнозы надвор'я, час усходу і заходу сонца. Рэлігійныя і гаспадарчыя парады: царкоўныя святы, дні святых, парады для земляробства (напрыклад, калі лепш сеяць або збіраць ураджай у залежнасці ад фаз месяца). Палітычную і геаграфічную інфармацыю: апісанні розных еўрапейскіх краін і ўрадаў (напрыклад, апісанні Паўднёвай Еўропы і Азіі). Прыкладныя веды: медыцынскія парады, кулінарныя рэцэпты. Літаратурны дадатак: у календарах часта друкаваліся невялікія гістарычныя нарысы, павучальныя гісторыі, вершы і анекдоты. Сярод іх сустракаліся пераклады на польскую мову твораў антычных аўтараў і сучасных еўрапейскіх філосафаў-асветнікаў.
Крыніцы
Літаратура
Cubrzyńska-Leonarczyk M. Kalendarz wileński (1768-1786) // Dzieje i publikacje unickiej drukarni ojców bazylianów. — Warszawa, 1993. S. 37-40.
Катэгорыя:Часопісы Вялікага Княства Літоўскага Катэгорыя:Часопісы Вільні на польская мове Катэгорыя:Гісторыя Вільні Катэгорыя:1768 год у Вільні